Kolajen vücutta doğal olarak çözünmeyen, dokulara yapısal bütünlük sağlayan bir proteindir. Deride, kemiklerde, kıkırdakta, gözün korneası ve tendonların yapısında fazlaca bulunur. Kolajen, tüm vücut proteinlerinin %30’unu oluşturur. Kolajeni diğer ipliksi proteinlerden ayıran önemli özelliklerinden bazıları; pirolin, hidroksipirolin ve hidroksilizin içermesi, triptofan içermemesi, tirozin ve sülfür içeriğinin düşük olmasıdır.

Yapılan klinik çalışmalarda kolajen hidrolizatının eklemleri hasarlardan koruduğu, güçlendirdiği ve osteoartiritis, romatizma gibi rahatsızlıklarda oluşan ağrıları azalttığı, kemik yoğunluğunu önemli düzeyde artırdığı ve cilt sağlığını düzenlediği gözlenmiştir. Kolajen peptit olarak da bilinen kolajen hidrolizatı; sığır, domuz ve balık derisinden elde edilmektedir. Balık kaynaklı kolajen hidrolizatının biyoyararlılık değeri domuz ve sığır kaynaklı kolajen hidrolizatına göre daha yüksektir. Kolajen, asit ve enzim hidrolizi ile yıkıma uğramakta olup besin destekli gıdalar ve kozmetik uygulamalarında bir protein katkısı olarak yaygın biçimde kullanılmaktadır.

20 Yaşından Sonra Kolajen Sentezi Azalıyor

Yaşlanma, sigara ve alkol, vücuttaki oksijen azlığı, beslenme yetersizlikleri ile güneş ve diğer dış etkenler nedeniyle 20’li yaşların ortalarından itibaren vücutta kolajen sentezi azalır. Kronolojik yaşlanma, genetik programa bağlı olduğundan, sonuçları bireysel farklılıklar gösterir. Bu farklılıklar vücut proteinlerinden kolajen ve elastindeki biyokimyasal değişikliklere bağlı olmakla birlikte deri, deri ekleri, sinirler ve deri fonksiyonlarını etkilemektedir. Kolajen kaybı sonucunda deri; esnekliğini, parlaklığını ve yumuşaklığını kaybeder, donuklaşır, kırışır ve kahverengi lekeler başta olmak üzere deride renk değişiklikleri oluşur. Bunun sonucunda deride sarkmalar ve kırışıklıklar meydana gelmektedir. Benzer bir durum bağ doku ve kıkırdaklar için geçerlidir. Yaşlanma ve diğer nedenlerden ötürü kolajen sentezinin azalmasıyla bağ doku ve kıkırdaklar esnekliğini kaybeder ve osteoporoz, romatizma başta olmak üzere çeşitli rahatsızlıklar meydana gelir. Bu yüzden önemli bir protein ve amino asit kaynağı olan kolajenin sentezinin azalması ile yaraların geç iyileşmesi, yorgunluk ve performans düşüklüğü gibi semptomlar da görülmektedir.

Kolajen Tipleri Nelerdir?

Kolajen, moleküler yapılarındaki farklılıklara göre yedi sınıfa ayrılmaktadır. Bu sınıflar içinde çeşitli dokularda belirli fonksiyonları yerine getiren on dokuz farklı kolajen tipi bulunmaktadır. Bağ dokusunda bulunan, gıda endüstrisinde kullanımı uygun olan ve kolajen tipleri içinde en yaygın olan tip I ve tip II kolajenlerin deriye direnç sağlama fonksiyonu bulunmaktadır. Tip I kolajeni; kemik, tendon, deri, ligamentler ve yara dokusunda yer almaktır. Tip II kolajeni ise kıkırdak doku ve gözün yapısında bulunmaktadır. Kolajenin yapısında on sekiz farklı aminoasit bulunmakla birlikte vücut için elzem olan dokuz amino asitin sekiz tanesi (histidin, izolösin, lösin, lizin, metiyonin, sistein), fenilalanin, treonin, tirozin ve valin) kolajenin yapısında yüksek oranda bulunmaktadır.

C Vitamini Kolajeni Destekliyor

Kolajen, vücutta kolajenaz enzimi tarafından aminoasitlerce parçalanmaktadır. Bu durum, kolajenin cilt ve bağ doku üzerinde olumlu etkilerinin olmasını engeller. Antioksidanlar, özellikle C vitamini, kolajenaz enzimini inhibe ederek bu olumsuz etkiyi önlemektedir. Ayrıca C vitamininin temel görevi, insan vücudundaki temel yapı proteini olan kolajenin yapımında görev almasıdır. C vitamini, prolin amino asidine bağlanıp hidroksiprolin oluşumuna neden olur. Sonuçta kolajen daha dayanıklı hale gelir.

Çalışmalar Ne Diyor?

Japonya’da gerçekleştirilen bir araştırmada, alımı sonrasında 
günlük oral yolla kolajen hidrolizatın, UV-B ışınlarından zarar görmüş olan deri üzerindeki etkisi incelenmiş ve UV-B hasarı ve foto-yaşlanmaya bağlı olarak oluşan cilt kusurlarında iyileşme sağladığı ve derinin su tutma kapasitesinin artırdğı ortaya konulmuştur.

Kemik metabolizmaları üzerine yapılan bir çalışmada, 60 gün boyunca günde 10 g alımı sonucu kolajen hidrolizatının osteoartrit ve osteoporoz tedavisinde yarar sağladığı görülmüştür.

Kolajen hidrolizatı, kıkırdak doku üzerindeki protein sentezini artırarak dokuların gelişimini uyarıcı etkisi olan anabolik etkinin ortaya çıkarılmasına sebep olduğundan, kolajen hidrolizatının eklem ağrısını azaltmak amacıyla atletlerde eklem yapısını ve bütünlüğünü güçlendirdiğine dair oldukça güçlü gerekçeler vardır. Almanya’da German Olympic Center’da yetişkin atletler ile yapılan bir çalışmada, 12 haftalık çalışma süresinde, deney katılımcılarının %79’unun günde 10 g kolajen hidrolizat tüketimi sonrasında eklem oynaklığı ve esnekliği üzerinde olumlu gelişmeler gösterdiği ortaya çıkarılmıştır.

Tayvan’da gerçekleştirilen bir çalışmada, 62 kadın tarafından balıktan elde edilmiş kolajen hidrolizatının besin yoluyla alınması sonucunda fibroblast hücrelerinin gelişimi incelenmiş ve hidrolizat alımı sonrasında fibroblast hücrelerindeki aktivitenin arttığı ve vücudun doğal kolajen sentezini hızlandırdığı kanıtlanmıştır.

Yapılan klinik çalışmalara göre; kolajen hidrolizatının eklemleri hasarlardan koruduğu ve güçlendirdiği, osteoartiritis, romatizma gibi eklem rahatsızlıklarda oluşan ağrıları azalttığı ve kemik yoğunluğunu önemli düzeyde artırdığı, cilt kusurlarında iyileşme sağladığı, derinin su tutma kapasitesini artırdığı ve fibroblast hücrelerinin gelişimini hızlandırdığı gözlenmiştir.

Belirtilen bilimsel çalışmaların bir kısmına göre kolajen hidrolizatın C vitamini ile birlikte zenginleştirme yapıldığı takdirde etkinliğinin arttığı görülmektedir.

Uzman Diyetisyen Betül AY YILMAZ‘ın yazıları için tıklayınız…

Referanslar:

  1. https://earsiv.anadolu.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11421/690/252567.pdf?sequence=1&isAllowed=y
  2. http://www.academicfoodjournal.com/archive/2015/issue4/RevArticlePages327-334.SedaErsus.pdf
  3. http://www.synlab.com.tr/fileadmin/standortseiten/synlab_tr/pdf/SYNLAB_VITAMIN_C__ASKORBIK_ASIT_.pdf
  4. http://aott.org.tr/files/journals/1/articles/798/public/798-780-1-PB.pdf
  5. http://www.ftrdergisi.com/uploads/pdf/pdf_3916.pdf
  6. http://www.turkjpath.org/pdf/pdf_TPD_1337.pdf
  7. http://blog.aku.edu.tr/evcin/files/2016/10/dogal.pdf