Ülkü TAMER

Hayatı

Şair ve yazar. (D. 20 Şubat 1937, Gaziantep – Ö. 1 Nisan 2018, Muğla). İlköğrenimini memleketinde tamamladıktan sonra İstanbul’da Robert Koleji’ni (1958) bitirdi. Gazetecilik Enstitüsündeki öğrenimini yarıda bırakarak özel tiyatrolarda aktör olarak çalıştı, çevirmenlik yaptı. 1960’lı yıllarda A Dergisi kadrosu içinde yer aldı. Daha sonra Milliyet Yayınlarında çalışırken Milliyet Çocuk, Milliyet Sanat dergilerini, yayınevinin sahip değiştirmesinden sonra Karacan Yayınları ile 1980’lerin önde gelen dergilerinden Sanat Olayı dergisini yönetti. 1990’ların sonunda Radikal gazetesinin Cumartesi ekinde köşe yazarlığı yaptı. Çoğu edebiyat eseri olmak üzere yüzün üzerinde kitabı dilimize kazandırdı. Sinemaya da ilgisi olan Ülkü Tamer, bir süre Ankara’da film işletmeciliği yaptı.

Edebi Kişiliği

Sanat hayatında ilk ürünü küçük yaşta yazdığı Duygular Konuşuyor (1948) adlı bir perdelik bir okul piyesi idi. İlk şiiri “Dünyanın Bir Köşesinden Lucia” Kaynak dergisinde çıktı (1954). Şiir ve çevirileri sonraki yıllarda Pazar Postası, Yelken, Yeditepe, A Dergisi, Yeni Dergi, Milliyet Sanat vd. dergilerde yer aldı. Ülkü Tamer, İkinci Yeni şairleri arasında kabul edilir. İmgeci, lirik, yer yer mizaha giden, bazen de çocuksuluğa kaçan bir dille yazdı. Özellikle son derece verimli olduğu ilk döneminde hemen her yıl bir kitap çıkarmıştır. Şiirinin çoğunu 1950’lerin sonu ile 60’larda, başka deyişle İkinci Yeni akımının sürdüğü dönemde yazdı. 1960’ların sonundan itibaren daha seyrek şiir yayımlamaya ve bu arada şiirinde çok ciddi bir yön değişikliği görülmeye başladı. Bu değişikliğin sonuçları en çok Antep Neresi’nde ortaya çıkar. Bu kitaptaki şiirlerinde daha açık seçik, imgesel yönü daha geride ve yer yer sol ideolojik söyleme yaslanan söyleyişi ilk kitaplarının yoğun imgeci tarzından epeyce farklıdır. Yine de kendine özgü şiirsel havayı bütün ürünlerinde sezmek mümkündür. Şiir çevrelerinde her şeye rağmen ilk kitaplarının imgeci ve çocuksu duyarlılığı ve son derece iddiasız ve ilginç buluşlarıyla tanınmakta, şiirleri bu çerçevede okunmaktadır.

Ülkü Tamer’in sanat dünyasında şair olarak tanınmasına karşın; tiyatrodan senaryo yazarlığına, çevirmenlikten anı ve hikaye yazarlığına uzanan geniş bir ilgi alanı vardır. Anıları ve hikayeleri yer yer kapalı, hatta anlamı örtük şiirinin arka planını görmek açısından değerli bulunmuştur. İmgeci şiirlerinde de açık seçik şiirlerinde de kendine özgü bir dünyası vardır. Bu dünya masumiyetin, efsanelerin, özellikle de popüler kültür efsanelerinin baş rolde olduğu bir dünyadır. Diğer İkinci Yeni şairlerinde olduğu gibi Ülkü Tamer’in de şiirine bu şiirin yazıldığı dönemde önde olan popüler kültür ve sanat verileri, imgesel deformasyona uğramış olarak sızmıştır, özellikle Ezra ile Gary kitabı ve Sıragöller kitabının belirleyici şiiri “Bruegel” bunun en fazla dikkat çekmiş, en çok umursanmış örnekleri sayılabilir. Tamer’in Anadolu’da geçen çocukluğundan ve taşra hayatından ilham alarak yazdığı duyarlıklı, incelikli, yer yer metafizikleşen şiirleri ise önce şiir ortamında tanınmasını sağlamış, böylece İkinci Yeni şairlerine katılmış; bugün de hala değer verilen şiirlerdir. Soğuk Otların Altında kitabındaki “Kiremit Damlı Kırmızı Ev” bu tür şiirlerinin en öne çıkanıdır diyebiliriz.

Ülkü Tamer, Edith Hamilton’dan Mitologya çevirisiyle Türk Dil Kurumu 1965 Çeviri Ödülünü, İçime Çektiğim Hava Değil Gökyüzüdür (1966) kitabıyla Yeditepe 1967 Şiir Armağanını, Alleben Öyküleri kitabıyla da 1991 Yunus Nadi Öykü Armağanını, 2004 Dünya Şiir Günü Büyük Ödülünü kazandı. Zülfü Livaneli, “Güneş Topla Benim İçin” albümünde Ülkü Tamer’in Antep Neresi kitabındaki şiirleri besteledi.

Eserleri

Şiir

Soğuk Otların Altında (1959), Gök Onları Yanıltmaz (1960), Ezra ile Gary (1962), Virgülün Başın­dan Geçenler (1965), İçime Çektiğim Hava Değil Gökyüzüdür (1966), Sıragöller (1974), Seçme Şiirler (1981), Antep Neresi (1986), Yanardağın Üstündeki Kuş (toplu şiirler, 1966), Ben Sana Teşekkür Ederim (2003).

Hikaye

Alleben Öyküleri (1991).

Anı

Alleben Anıları (1007). Yaşamak Hatırlamaktır (1996), Bir Gün Ben Tiyatrodayken (2003).

Çocuk Kitabı

Şeytanın Altınları (1989), Pullar Savaşı, Günışığı Hoşça Kal (2000), Tele Yunus, Çocuklara Genel Kültür, Ne Biliyorum?, Hangisi Doğru?.

Oyun

Kadı (Musahipzade Kemal’den uyarlama).

Senaryo

Bir Milyara Bir Çocuk, Beni Bekledinse.

Çeviri

Fizikçinin Duası (O. Süleymanov’dan), Sürgünden Şiir (R. Alberti’den), Babi Yar (Y. Yevtuşenko’dan, 1966), Deniz Bile Ölür (F. G. Lorca’dan), Cathay (E. Pounddan), Tagore (R. Tagore’den), Mavi Bozkır (Şolohov’dan), Kırmızı Yapraklar (W. Faulkner’den), Köpek Suratlı Maymun (J. Haşek’ten), Sinirli İnsanlar (Zoşçenko’dan), Kadınsız Erkekler (E. Hemingway’dan), At Hırsızı (E. Caldwell’den), Mitologya (E. Hamilton’dan, 1964), Gece (M. Antonioni’den, 1971), Vietnam’a Sevgiler – Hiroşima’nın Çiçekleri ile Hiroşima’nın Tohumları – Nasıl mısın İyi misin? (1974) – Mutlu Gün (E. Morris’ten), Hoşça Kal Columpus (P. Roth’tan), Zamanımızın Kahramanı (Lermontov’dan), Silahlara Veda – İhtiyar Balıkçı (E. Hemingway’dan), Toprak Ana – Cemile (C. Aytmatov’dan), Sıkıyönetim (F. Solinas’ın senaryosundan romanlaştırma, 1974), Dev (T. Dery’den), Arkadaki Silah (E. Queen’den), Şişkolarla Sıskalar (A. Maurois’den, 1975), Sanki (J. Herzberg’den), Pinokyo (C. Collodi’den), Kibritçi Kız (Andersen’den), Ezop Masalları (Aisopos’tan), Altın Kuş (Grimm Kardeşler’den Masallar, La Fontaine’den), Brigitte Bardot (S. de Beauvoir’dan), İslam Tarihi (S.F. Mahmut’tan), Türk Edebiyatında Sosyal Konular (K. Karpat’tan), Kısa Dünya Edebiyatı Tarihi (R. Alcock’tan).


Kaynakça

IŞIK, İhsan. Ünlü Edebiyatçılar (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi. C. 4, s. 416-417). Ankara: Elvan Yayınları, 2013.