Turgut UYAR

Hayatı

Şair ve yazar (D. 4 Ağustos 1927, Ankara – Ö. 22 Ağustos 1985, İstanbul). Babasının asker ve müfettiş olması hasebiyle okul hayatını İstanbul, Eskişehir ve Ankara’nın çeşitli okullarında tamamladı. 1941 yılında yatılı olarak Konya Askeri Ortao­kuluna girdi. Bursa Askeri Lisesi (1946) ve Askeri Memurlar Okulundan (1947) mezun oldu. 1948 yılında personel subayı olarak ilk görev yeri ve o zaman Kars’ın ilçesi olan Posof (Ardahan)’a tayin edildi. Daha sonra Terme Askerlik Şube­sine, oradan da Ankara’ya atandı. Ankara’da, Kara Kuvvetleri Komu­tanlığı Personel Dairesi Başkanlı­ğında üsteğmen olarak görev yap­tı. Çok genç yaşta evlenen Turgut Uyar on sekiz yaşındayken baba oldu. Yirmi bir yaşında ilk görev yeri Posof’a gittiğinde evli ve bir çocukluydu. 1958 yılında, zorun­lu hizmetini tamamladıktan sonra yüzbaşı rütbesinde iken ordudan ayrıldı. Ankara’da, SEKA İrtibat Bü­rosunda ve Sanayi Bakanlığında memur olarak çalıştı. 1969 yılında emekliye ayrılarak İstanbul’a yerleşti. 1966 yılında ilk eşi ve üç çocuğunun annesi olan Yezdan Şener’den boşandı. 1969’da yazar Rana Tomris’le (Tomris Uyar) ev­lendi. Bu evlilikten Turgut adında bir oğlu oldu. Turgut Uyar alkol alışkanlığı neticesinde siroz hastalığına tutuldu. Hastanede tedavi görse de hayatının son günlerini Tomris ile birlikte evde geçirdi. 22 Ağustos 1985 günü vefat etti.

Edebi Kişiliği

Turgut Uyar’ın ilk şiiri “Yad”, Yedigün (sayı: 46, 22 Haziran 1947) dergisinde yayımlanmıştı. Uyar, 1948 yılında Kaynak dergi­sinin açtığı bir şiir yarışmasında ikincilik kazandı. Yarışmadan son­ra, seçici kurulda bulunan Nurullah Ataç, birincilik adayının Turgut Uyar olduğunu açıklayarak, ileri­de Turgut Uyar’ın çok iyi bir şair olacağını söyledi. Nurullah Ataç’ın bu açıklamasından sonra dikkatler Turgut Uyar’a çevrildi. 1949’da ilk kitabı Arz-ı Hal, Kaynak Yayınla­rından çıktı. Kitabın tam adı, Arz-ı Hâl ve Akşam Üzeri Türküsü dür. Kitabın Akşam Üzeri Türküsü kıs­mı, söz konusu yarışmada üçüncü olan Çetin Tezcan’a aittir. Çünkü Kaynak Yayınları, kendi açtığı yarışmada ikinci ve üçüncü olan şairlerin kitaplarını birleştirerek yayımlamıştı. 1952 de ikinci kitabı “Türkiyem”, Nurullah Ataç’ın önsö­züyle birlikte yayımladı. Kitap, o ve sonraki dönemlerin ünlü şairlerinin kitaplarının yayımlandığı yayın evlerinden biri olan Varlık Yayınlarından çıktı.

Turgut Uyar’ın ilk iki kitabı; Arz-ı Hal ve Türkiye’mde toplanan şiirleri, hece şiirinin ve Orhan Veli etkisinin algılandığı ilk dönem şiirleridir. Turgut Uyar daha sonradan, Ece Ayhan, Sezai Karakoç, Edip Cansever ve Cemal Süreya gibi şairlerin içinde olduğu İkinci Yeni şiirine katıldı. Bu dönemde yazdığı şiirlerle hem bu akımın hem de modem şiirimizin ustalarından biri olarak öne çıktı. 1959 yılında Açık Oturum Yayınlarından çıkan Dünyanın En Güzel Arabistan’ı, Tütünler Islak (1962) ve Her Pazartesi (1968) Turgut Uyar’ın İkinci Yeni’ye ve modern şiirimize katkısını gösteren en önemli kitapları sayıldı. Divan (1970) adlı kitabıyla geleneği gündeme taşıyan Uyar, bu kitabından sonra yazdığı her kitabıyla, gerçek karakterini 1950’li yıllarda bulan şiirini biraz daha güçlendirdi.

Şiirimiz üzerine az yazması­na rağmen, yazdığı her yazı ilgiy­le okundu. “Efendimiz Acemilik’, “Çıkmazın Güzelliği” gibi yazıları bir yandan poetikasını ortaya ko­yarken, bir yandan da şiirimizin bir döneminin kavranmasında başvu­rulan temel yazılar arasında yer aldı. Abdülhak Hamid’den Orhan Veli’ye kadar geçen süreci, her şairin bir şiirini esas alarak incelemeye tabi tuttu. Şiirimizin modernleşme dönemini İkinci Yeniye bağlayan bu yazıları Bir Şiirden (1983) adlı kitabında topladı.

Şiirleri İngilizce, Fransızca ve Sırpçaya çevrilen Turgut Uyar’ın şiir ve yazıları Varlık, Yeditepe, Pazar Postası, Dost, Değişim, Türk Dili, Yedigün, Kaynak, Şimdilik, Forum, Yeni Dergi, Hürriyet Gösteri, Milliyet Sanat, Düşün, Dönem ve Papirüs dergilerinde yayımlandı. Uyar, Hüseyin Cöntürk’ün çıkardığı Dönem dergisinin kurucuları arasında da yer almıştı. Tütünler Islak (1962) adlı kitabıyla 1963 Yeditepe Şiir Armağanını, Kayayı Delen İncir ile 1983 Behçet Necatigil Şiir Ödülünü, yeni şiirlerinin eklendiği ve tüm şiirlerini toplayan Büyük Saat (1981) ile 1984 Sedat Simavi Vakfı Edebiyat ödülünü aldı.

Eserleri

Şiir: Arz-ı Hal (1949), Türkiyem (1952), Dünyanın En Güzel Arabistanı (1959), Tütünler Islak (1962), Her Pazartesi (1968), Divan (1970), Toplandılar (1974), Kayayı Delen İncir (1981), Büyük Saat (Bütün şiirleri, 1981).

İnceleme: Bir Şiirden (1983).

Eleştiri: Sonsuz ve Öbürü (1985).


Kaynakça

IŞIK, İhsan. Ünlü Edebiyatçılar (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi. C. 4, s. 450-451). Ankara: Elvan Yayınları, 2013.