Travma Sonrası Stres Bozukluğu

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Nedir?

İnsanı fiziksel ve ruhsal yönden etkileyen olaylara travma denir. TSSB ise olay sonucu devam eden stres, korku ve üzüntü halinin meydana getirdiği anksiyetedir. Doğal afetler, savaş, ciddi kazalar, terör olayları, sevilen birinin ani ölümü, tecavüz ve cinsel istismar, şiddet, psikolojik travma gibi kişide ciddi etkilere sebep olan olayları yaşayan bireylerin büyük kısmı yıkıcı etkilerden kurtularak normal yaşantısına devam eder. Bir kısmında ise yıkıcı etkiler aylar hatta yıllar sürebilir. TSSB’de kişi zihninde aynı olayı tekrar yaşayabilir, olayın görüntülerini (flashback) ve kabuslarını görebilir. Üzüntü, korku veya öfke duygusunu yoğun bir şekilde hissedebilir. Sosyal yönden kendini soyutlayabilir ya da terk edilmiş hissine kapılabilir. Güvensizlik ve acziyet görülebilir.

Nedenleri

TSSB’nin nedenleri net olarak bilinmemektedir. Gelişiminde psikolojik, genetik, fiziksel ve sosyal faktörler etkilidir. TSSB, vücudun strese tepkisini değiştirir. Sinirler (nörotransmiterler) arasında bilgi taşıyan stres hormonlarını ve kimyasallarını etkiler. Bu etki, yeni travmaların yaşanmasında direnci düşürmesi nedeniyle TSSB riskini artırabilir. Ayrıca kadınların erkeklere göre bu hastalığa yakalanma oranı 2-3 kat daha fazladır.

Çocukluk çağı istismarından veya diğer travmatik yaşantılardan muzdarip olan insanlar, travmadan aylar ya da yıllar sonra rahatsızlık geliştirebilirler. Davranış bozukluğu veya diğer kaygı sorunları gibi mizaç değişkenleri de etkilidir. Çevresel risk faktörleri arasında; aile içi problemler, çocukluk çağı sıkıntıları, kültürel değişkenler, psikiyatrik hastalıklar gibi değişkenler bulunur. Travmaya karşı uygun olamayan çözüm yolları, olayı olmamış gibi düşünme ve görmezden gelme, ekonomik problemler, sosyal destekten ve aile birliğinden mahrum olmak da risk faktörünü bir hayli arttırmaktadır.

TSSB Riskini Azaltabilecek Faktörler

  • Arkadaş ve aile desteği,
  • Problem çözmede kendini yeterli görmek,
  • Problemlerle başa çıkma stratejisi geliştirmek,
  • Kendine güven ve bu olayların yaşanmasının muhtemel olabileceğine dair genelleme yapmak,
  • Manevi boşluğu gidermeye yönelik faaliyetler.

TSSB Belirtileri

1)Travmatik olayın yeniden deneyimlenmesi: Kişide olayın canlılığını koruması, aynı hisleri sürekli olarak yaşamasına sebep olur. Bu durum ise kişide ciddi bir psikolojik tahribata yol açar. Olay anını tekrar yaşar, olayın görüntülerini kafasında canlandırır ve kabuslar görebilir. Bunun sonucunda terleme, çarpıntı veya panik gibi duygusal veya fiziksel reaksiyonlar ortaya çıkabilir.

2)Kaçınma: Travmatik olayı düşünmekten ya da konuşmaktan korkmak. Olayı hatırlatan yerlerden, etkinliklerden veya kişilerden kaçınmak.

3)Düşünmede ve duygu durumda olumsuz değişiklik: Kişinin kendisi, diğer insanlar veya her şey hakkında olumsuz düşünmesi. Gelecek hakkında umutsuzluk, olaya yönelik hafıza sorunları, yakın ilişkileri sürdürmede zorluk, aile ve arkadaşlardan ayrılma veya terk edilme hissi, sevilen aktivitelere yönelik ilgi eksikliği, olumlu duygular yaşamakta zorluk ve duygusal durgunluk.

4)Fiziksel ve duygusal reaksiyonlarda değişiklik: Her şeyden korkmak ve kendini sürekli tehlike altında hissetmek. Kendine zarar veren davranışlar sergilemek (bağımlılık yapıcı maddeler kullanmak, hız yapmak vb.), uyku problemleri, dikkat bozukluğu, öfke patlamaları ve agresif davranışlar, suçluluk ve utanç duymak.


6 Yaş altı çocuklar için TSSB belirtileri

1) Travmatik olayın oyun yoluyla yeniden canlandırılması,

2) Olayla ilgili olan veya olmayan kabuslar,

3) Saldırganlık, içe kapanma, alt ıslatma, huzursuzluk, huysuzluk, öfke, ebeveynlerden birine yapışma, parmak emme gibi davranışlar,

4)Okul başarısının düşmesi, uyku ve yeme düzeninin bozulması.


TSSB Tedavisi

Semptomların bir kısmı ya da tamamı yok edilebilir. Tedavi yöntemi kişiden kişiye ve hastalığın seyrine göre değişebilir. İki tane tedavi yöntemi mevcut; psikoterapi ve ilaç.

1.Psikoterapi

Travmatik olaya ya da olayın anlamına odaklanan travma merkezli psikoterapi, TSSB için en etkili tedavidir. Travma odaklı psikoterapinin farklı türleri vardır. Uzmanlık alanı ve hastanın durumuna göre bu yöntemler değişebilir.

2.İlaç

İlaçlar da etkili olabilir. Depresyon için kullanılan bazı spesifik SSRI’lar (seçici serotonin geri alım inhibitörleri) ve SNRI’ler (serotonin-norepinefrin geri alım inhibitörleri) ayrıca TSSB için de kullanılır. Bunlar sertralin, paroksetin, fluoksetin ve venlafaksin içerir.

ÖNEMLİ: TSSB tedavisi için benzodiazepinler ve atipik antipsikotikler kullanılmamalıdır. Çünkü bunlar, çekirdek TSSB semptomlarını tedavi etmemektedir ve bağımlılık yapabilir.