Tomris UYAR

Hayatı

Öykü ve deneme yazarı, çe­virmen (D. 15 Mart 1941, İstanbul – Ö. 4 Temmuz 2003, İstanbul). 1969’a kadar R. Tomris imzasını kullandı. Hukukçu Celile Hanım ile hukukçu ve yazar Ali Fuad Gedik’in kızı, CHP Trabzon milletvekillerin­den Süleyman Sırrı Gedik dede­sidir. İlkokulu Taksim’deki Yeni Kolej’de (1952) bitirdi. High School  (İngiliz Kız Ortaokulu, 1957), Amavutköy Amerikan Kız Koleji (1961) ve İstanbul Üniversitesi İk­tisat Fakültesine bağlı Gazetecilik Enstitüsü (1963) mezunu. Kısa süre Boğaziçi Üniversitesinde kar­şılaştırmalı edebiyat dersleri verdi. Şair Ülkü Tamer’le evlenip ayrıldı. 1969’da evlenerek soyadını aldığı şair ve yazar Turgut Uyar’dan bir oğlu oldu. Yemek borusu kanseri tanısıyla yattığı Metropolitan Florance Nightingale Hastanesinde öldü, cenazesi Zincirlikuyu Mezar­lığında toprağa verildi.

Sanat Hayatı ve Edebi Kişiliği

Tomris Uyar, önce İngiliz­ceden yaptığı çevirilerle tanın­dı. İlk çevirisi “Şekerden Bebek” (Tagore’dan) 1962’de Varlık der­gisinde yayımlandı. İlk hikâyesi “Kastin”, Türk Dili (Mart. 1965) der­gisinde çıktı. Daha sonraki hikâye, deneme ve eleştirilerini; Papirüs, Yeni Dergi, Soyut, Bilim ve Sanat, Yeni Edebiyat, Varlık, Dost, Yeni Düşün, Gösteri, Gergedan, Argos, Adam öykü gibi dergilerde yayım­ladı. Ülkü Tamer ile birlikte Cemal Süreya’nın çıkardığı Papirüs dergi­sinin yayımına katıldı ve 1966’dan sonra burada yayımladığı ürünle­riyle adını duyurdu. 1970’ten sonra gelişen yeni Türk öykücülüğünün önde gelen isimleri arasında yer aldı. Şiirsel bir dille izlenimler, anı­lar, ayrıntılar, betimlemeler, çağrı­şımlar, imgeler ve iç konuşmalara dayalı bir öykü dünyası kurdu. İlk öyküleri evlilik ve aile konuları çevresinde gelişti.

İlk kitabı İpek ve Bakır’da, küçük burjuva kökenli insanların yaşama biçimleri vardır. İkinci kitap Ödeşmeler ve Şahmeran Hikâyesinde, sınıf atlama özlemi taşıyan kitlelerle, ezilmiş kesimlerin çatışmalarını, ödeşme­lerini işledi. Diz Boyu Papatyalarda insanların yaşama biçimleri anlatıl­dı. Bu kitapta bıçkın kabadayılar, ününü yitirmiş sinema oyuncuları, ekmek parasını nasıl çıkartacağını kestiremeyen kimseler hep bir ara­dadır. Yürekte Bukağı kitabında ise gittikçe yozlaşan bir ortamı ve bu ortamla beslenen hastalıklı toplum düzenini, yeni değerler geliştirme­ye çabalayan insanlar aracılığıyla resmeder. Gece Gezen Kızlar, evrensel masalların günümüze bir yansı­ması idi. Yaza Yolculuktaki öykü­lerde, toplumun klişeleşmiş değer yargılarının gözden geçirilmesi, kişinin kendine ya da yaşadığı yere dönüşü gibi bir çeşit dönüş yolculuğu vardır. Sekizinci Günahta günah teması­nı, bir anlatım imkanı olarak ironi­den yararlanarak işledi. Otuzların Kadını‘nda annesinin portresin­den yola çıkarak, 1930’ların diğer kadınlarını anlattı. Aramızdaki Şeyde yazar, yalın bir anlatımla, hesaplaşmaların ve söylenmemiş sözlerin öyküsünü yazdı.

Eserleri

Öykü

İpek ve Bakır (1971), Ödeşmeler ve Şahmeran Hikâyesi (resimleyen N. Günsür, 1973), Dizboyu Papatyalar (1975), Yürekte Bukağı (1979), Yaz Düşleri / Düş Kışları (1981), Gece Gezen Kızlar (1983), Rus Ruleti-Dön Geri Bak (toplu hikâyeleri, 1985), Yaza Yolcu­luk (1989), Sekizinci Günah (1990), Otuzların Kadını (1992), İki Yaka İki Uç (gençlik öyküleri-seçmeler, 1992), Aramızdaki Şey (1997), Güzel Yazı Defteri (2002).

Günce

Gündökümü 75 (1976), Sesler Yüzler Sokaklar (1981), Günlerin Tortusu: Bir Uyum­suzun Notları (1985), Yazılı Günler 1985-1988 (1989), Gündökümü (1975-1980): Bir Uyumsuzun Notları (1989), Tanışma Anları 1989-1995 (1995), Yüzleşmeler – Bir Uyumsuz­luğun Notları 1995 – 1999 (günce- deneme, 2000), Gündökümü – Bir Uyumsuzun Notları l-ll (yeni bas. 2003).

Derleme

Çağdaş Ameri­kan Öyküleri (1980), Hint Masalları: Şekerden Bebek (1982), Amerikan Hikâyeleri Antolojisi (1983), Sonsuz ve Öbürü (Turgut Uyar’ın anısına, Seyyit Nezir ile, 1985), Şiirde Dün Yok mu: Turgut Uyar Üzerine Yazı­lar (1999).


Kaynakça

IŞIK, İhsan. Ünlü Edebiyatçılar (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi. C. 4, s. 448-449). Ankara: Elvan Yayınları, 2013.