Tiroid Hastalıkları ve Beslenmede Dikkat Edilmesi Gerekenler

Tiroid Hastalıkları

Tiroid bezi, boyun bölgesinde yer alan kelebek şeklinde bir organdır. Sizin için, yapılan son çalışmalardan derlediğim bilgilerle, metabolizma ve hormonlarla yakından ilişkisi olan bu kritik organa yakından bakacak ve hastaların beslenmelerinde dikkat etmeleri gereken kritik noktaları ele alacağız. Ortaya çıkış nedenleri çok çeşitli olmakla beraber tiroid hastalıkları; yetersiz iyot alımı, aşırı yağış alan bölgelerde ikamet etmek (Aşırı yağış toprağın yapısı ve mineral içeriğini değiştirmektedir.), deniz seviyesinden çok yüksekte olmak, aşırı iyot tüketimi, cinsiyet, otoimmünite, genetik faktörler ve en önemlisi kronik strese maruz kalmak gibi nedenlerle gelişebilmektedir. Bilindiği gibi iyot minerali tiroid bezinin sağlığı için kritik öneme sahiptir. Yetersiz ya da aşırı iyot alımı tiroid sorunlarına yol açmaktadır. İyodun yetersiz alımı kretenizm gibi gelişim, zeka ve büyüme geriliklerine yol açan doğumsal anomalilere neden olmaktadır. Bu yüzden dünyada epidemik olarak iyot yetersizliği görülen riskli bölgelerde, 1996 yılından bu yana, iyottan zenginleştirilmiş tuz uygulaması yapılmaktadır. Bu uygulama, genel olarak tüm dünyada, toplumların sağlığı için alınan bir önlemdir. Tiroid hastalıklarında, hastalığın türüne, hormonlara ve antikor durumuna göre iyot alımı tavsiye edilir ya da tamamen kesilir.

Hipotiroidi Nedir?

Tiroid hormonlarının yetersiz salgılanması sonucunda gelişen klinik tabloya hipotiroidi adı verilir. Tiroid hormonu yetersizliği değişik derecelerde olabilir ve buna göre atrofik, subklinik, haşimato vs. gibi çok çeşitli ve zor tanınabilen türleri ortaya çıkar. Hastalığın erken belirtileri arasında; yorgunluk, halsizlik, isteksizlik, soğuğa tahammülsüzlük, üşüme, saç kuruluğu, saç incelmesi ve dökülmesi, tırnakların çabuk kırılması, adet düzensizlikleri, anksiyete ve terleme azlığı olduğu söylenebilir. Hastalık ilerledikçe belirti ve bulgular daha aşikar hale gelir. Deri kuruluğu, göz kapaklarında şişlik, seste kalınlaşma ve çatallaşma, bradikardi, kabızlık, işitme güçlüğü, adale ağrıları ve kilo artışının yanı sıra bazı psikolojik belirtiler görülür. Örneğin; baş dönmesi, mental yavaşlama, dikkat zayıflığı, hafıza zayıflığı ve duygu durum bozuklukları belirgin hale gelebilir. Dil kalınlaşması ve kaşlarda dökülme de görülebilir.

Hipertiroidi Nedir?

Tiroidin bir diğer hastalığı hipertiroidi’dir. Göz fırlaklığı ile karakterize Graves hastalığı hipertiroidi’nin alt grubundadır ve hastaneye müracaat eden hipertiroid hastalarının %85 kadarını oluşturur. Hipertiroidi’de metabolizma hızı artar, hızlı kilo kaybı ve kilo alamama en sık gözlenen bulgudur. Terleme, çarpıntı, titreme ve anksiyete diğer bulgulardır. Hipertiroidi’deki belirtiler yalnızca metabolik aktivitenin artışına bağlı olarak değil, sempatik aktivitenin artışına bağlı olarak da ortaya çıkar. T3 ve T4 hormonunun dalgalanması ile ortaya çıkan tirotoksikoz bulguları, çoğu zaman kalp hastalıkları ve depresyon tanısını düşündürür.

Tiroid Hastalıkları İçin Dikkat Edilmesi Gerekenler

  • Tiroid sağlığınız için öncelikle bir uzmana başvurmalı, durumunuza göre tuz çeşidinizi ve tuz tüketim miktarlarınızı düzenlemelisiniz.
  • Flor minerali, iyot mineralinin emilimini azalttığından yüksek oranda alımı, tiroid hastalıkları için bir neden teşkil etmektedir. Yüksek oranda florlu suya maruz kalan bir bölgede (Türkiye’de göller yöresi) yaşıyorsanız özellikle flor kısıtlamasına gitmelisiniz. İçme suyunu kullanmamak ve florsüz diş macunu tüketmek ilk yapmanız gerekenlerdir.
  • Yapılan çalışmalar kalsiyum takviyelerinin tiroid ilaçlarının emilimini azalttığına işaret etmektedir. Eğer kalsiyum takviyesi alıyorsanız tiroid ilacınızla arasında en az bir saat olmasına dikkat etmelisiniz.
  • Kahve ve posalı takviyeler de tiroid ilaçları üzerinde aynı etkiyi yaratır. Bir saatlik bekleme süresi bunlar için de geçerlidir.
  • Kalsiyum mineralinin kemiklere yerleşmesi için pek çok preparata eklenen boron mineraline ayrıca dikkat etmelisiniz. Boron’la ilgili yapılan çalışmalar bu mineralin guatrojenik (guatr yapıcı) olduğuna işaret etmektedir.
  • Kan şekerini düzenleme ve zayıflama etkili olarak kullanılan krom pikolinat takviyeler tiroid ilacınızın emilimini bozar. Eğer kullanmanız gerekiyorsa tiroid ilacınızla arasında üç-dört saat olmasına özen göstermelisiniz.
  • Meyve, sebze ve çayda bulunan flavonoidlerin kalp hastalıklarından koruyucu etkisi bilinmektedir. Buna karşılık flavonoidlerin yüksek doz alımı (suppleman gibi), tiroid fonksiyonlarınızı baskılayabilir.
  • İyodun tiroid bezi tarafından alımının önemli bir engelleyicisi tiyosiyanattır. Tiyosiyonat iyonları, siyanitin bir metabolitidir. Siyanit ya doğal olarak gıdalarla ya da tütün dumanı ile vücuda alınır. Siyanit en çok kayısı, şeftali, erik ve kiraz gibi çekirdekli meyvelerde; bademde, sorgumda, soya fasulyesinde, lima fasulyesinde, darıda, lahanada, brokolide ve şeker kamışı gibi bitkiler ile meyvelerde; tohumlarda, köklerde ve yapraklarda doğal olarak bulunur. Ayrıca süt tozunda ve bebek mamalarında da tiyosiyanat saptanmıştır. Öte yandan sigara içimi de önemli bir siyanit kaynağıdır.
  • Perklorik asit, tiroid bezindeki NIS’in(Natrium Iodide Symporter) engelleyicisidir ve tiroid hormon sentezinde çok önemli role sahip bir element olan iyot alımını engeller, toksik etki olarak tanımlanan tiroid hormon sentezini olumsuz etkiler. Amerika, Kanada, Japonya, Çin ve Hindistan’da yapılan çalışmalarda, perklorik asidin süt, yumurta ve tahıllar dahil olmak üzere çeşitli gıda maddelerinde bulunduğu saptanmıştır.
  • Çeşitli yiyeceklerde ve suda saptanan nitrat da perklorik asit ve tiyosiyanata benzer şekilde, aynı mekanizma üzerinden iyot alımını engeller. Nitratlı sular tüketilmemeli, şarküteri ürünlerinden uzak durulmalıdır.
  • İskeletin normal gelişmesi ve olgunlaşması için tiroid hormonları gereklidir. Özellikle çocukluk çağında ve adolesan dönemde tiroid hastalıkları veya bozuklukları iyi takip edilmelidir. Aksi taktirde kemik gelişimi ve boy uzaması geri kalır.
  • Graves ve haşimato tiroidi, otoimmün hastalıklar grubunda ele alınmaktadır. Otoimmün hastalıklarda glutensiz beslenme tavsiye edilmektedir.
  • Haşimato tiroidinde iyotlu tuz kullanmamaya özen gösterilmelidir. Çünkü iyotlu tuz kullanımı, otoimmün antikorların artmasına neden olabilir. Otoimmün antikorların artması, hücrelerin kendi kendine saldırması ve tiroid bezinde oluşan tahribatı artırması demektir.
  • Hipotiroidi’si olanlar iyotlu tuz kullanabilirler.
  • Unutmayın! Tiroid bezinin vücutta ilişkili olmadığı organ ya da sistem yoktur. Tiroid sağlığınızı; T3, T4, TSH, Anti TPO, Anti Tg gibi testlerinizi bir endokrinolog ya da tiroidspesifik çalışan bir genel cerrah ile takip ettirmeli ve kontrol altında tutmalısınız.
  • Hamilelerde iyot gereksinimi 1.5-2 kat arttığı için kadın doğum uzmanı hekimler, iyot preparatı reçete etmektedir. Gebeyken iyot preparatınızı düzenli kullanıp iyotlu tuz tüketmeye özen göstermelisiniz.
  • Hamilelikte gelişen tiroid fonksiyon bozukluklarının çocuklarda anksiyete, depresyon, dikkat ve konsantrasyon bozukluklarına yol açtığına dair çalışmalar bulunmaktadır. Bu yüzden anne adaylarının gebelik boyunca iyi takip edilmesi gerekmektedir.
  • Özellikle haşimato ve hipotiroidi’de; demir, çinko, kalsiyum, magnezyum, vitamin D3, vitamin B12 ve selenyum seviyelerinizi düzenli olarak takip ettirmeli ve mümkün olabildiğince üst seviyelerde olmasına özen göstermelisiniz.
  • Selenyum, tiroid sağlığı için gerekli olan en önemli minerallerdendir. Vücutta pek çok proteinin yapısına katılır. Tiroid bezi, vücudumuzda kütle olarak selenyumun en çok bulunduğu organdır. Literatürde selenyum takviyesinin otoimmün tiroid hastalıklarında tiroid antikor seviyelerini düşürdüğü, ultrason görünümünü düzelttiği ve hastaların yaşam kalitesini artırdığını ortaya koyan çalışmalar mevcuttur. Özellikle Graves hastalığında göz bulgularını gerilettiği görülmüştür.
  • Yeterli selenyum alımı için balık, karides, dana karaciğeri, hindi, dana eti, mercimek, mantar, susam, ceviz, ay çekirdeği ve tam tahıllı gıdaları tüketmeye gayret etmelisiniz.
  • Tiroid sağlığı için dikkat edilmesi gereken bir diğer mineral çinkodur. Yeterli çinko alımı için hayvansal kaynakları yeterli tükettiğinizden emin olmalısınız. Çinkonun ana kaynakları; badem, deniz ürünleri, et, karaciğer, tavuk, hindi, fındık, ay çekirdeği, süt ve yumurtadır.
  • Yeterli seviyede magnezyum almak için kuruyemiş, sebze, meyve ve yoğurt tüketmelisiniz.
  • Yeterli seviyede kalsiyum alımı için nohut, kuruyemiş, salatalık, dereotu, süt, peynir, yoğurt, susam ve tahin tüketiminizi arttırmalısınız.
  • Yeterli seviyede B12 almak için hayvansal gıda tüketmeye gayret etmelisiniz. B12 için en iyi kaynaklar yoğurt, süt, kefir, kırmızı et, sakatat, tavuk, karides ve soya sütüdür.
  • Tiroid hastalıkları ile beraber, hastalığın durumuna göre anksiyete, depresyon ve panik bozukluğa benzer bulgular ya da hastaların duygu durumunda değişiklikler görülebilmektedir. Bu durum farklı teşhislere neden olabilmekte ve hekimleri yanlış yönlendirebilmektedir. Uygun bir medikal tedavi için mutlaka tiroid hastalıkları konusunda uzman olan bir hekimden yardım alınmalıdır.
  • Vücudunuzda kalsiyum metabolizması ile ilgili anomaliler (kemik dansitometri anomalileri, tırnaklarda beyaz çizgiler, öngörülmeyen agresif kemik erimesi) söz konusu ise ya da geçmişte böyle bir hikayeniz varsa tiroid hormonları ve antikorları ile birlikte, kalsitonin ve parathormon seviyelerini ölçtürmeli ve mutlaka bir hekim görüşüne başvurmalısınız.

Uzman Diyetisyen Betül AY YILMAZ’ın yazıları için tıklayınız…


Referanslar:

  • https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5307254/
  • http://www.ctf.edu.tr/stek/pdfs/16/1606hh.pdf
  • http://www.ctf.edu.tr/stek/pdfs/16/1605asg.pdf
  • https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1964908/
  • http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0018506X17300156?via%3Dihub
  • https://synapse.koreamed.org/DOIx.php?id=10.11106/ijt.2015.8.2.137
  • http://online.liebertpub.com/doi/abs/10.1089/thy.2013.0128
  • http://online.liebertpub.com/doi/pdfplus/10.1089/thy.2015.0020?src=recsys
  • http://acibadem.dergisi.org/pdf/pdf_AUD_48.pdf
  • http://www.todaysdietitian.com/pdf/courses/HarrisThyroidDiet.pdf
  • http://dx.doi.org/10.1016/j.mehy.2017.05.019