Tevfik Fikret

Hayatı

Şair (D. 24 Aralık 1867, İstan­bul – Ö. 19 Ağustos 1915). Aksa­ray Valide Rüştiyesi’nde (ortaokul) başladığı öğrenimini Galatasaray Lisesinde tamamladı (1888). Hariciye İstişare Kalemine memur olarak giren Tevfik Fikret buradan ve Sadaret Mektubi Kalemi memurluğundan sıkılarak ayrıldı (1889). Geçim sıkıntısı nedeniyle, son görev yerindeki memurluğuna bir yıl sonra yeniden başlamak zorunda kaldı. Ek iş olarak da Gedikpaşa Tica­ret Mektebinde yazı ve Fransızca dersleri verdi. Sınavla Galatasaray Lisesinin ilk bölümüne Türkçe öğ­retmeni olarak atandıysa da (1892) hükümetin bütçe açığını kapamak için memur aylıklarında kesinti yap­ması üzerine görevinden de ayrıldı (1895). Ertesi yıl Ahmet İhsan’ın sahibi olduğu Servet-i Fünun der­gisini yönetmeye başladı (7 Şubat 1896). Aynı yıl Robert Kolejinde Türkçe öğretmeni oldu. Sahibi ile çatışarak Servet-i Fünun dergisini bıraktı ve “Âşiyan” (yuva, kuş yuva­sı) adını verdiği Rumelihisarı’ndaki evine çekildi (1901). Abdülhamid yönetimini eleştiren şiirlerini bu döneminde yazdı.

Meşrutiyet ilan edilince (1908) Hüseyin Cahit ve Hüseyin Kâzım ile birlikte Tanin gazetesini çıkar­maya başladı. Ancak yazı ve ha­berlerde İttihad ve Terakki destek­lenince kısa bir süre sonra gazete­den ayrıldı. Bu sırada Galatasaray Lisesi müdürlüğüne (1909) getirildi. Dönemin eğitim bakanı Hayrullah Efendi’yle anlaşamayınca müdürlükten istifa etti (1910). Robert Ko­leji’ndeki öğretmenliği ölümüne kadar sürdü. Önce Eyüp Mezarlı­ğına gömülmüştü, sonra Âşiyan’a nakledildi (1961). Evi (Âşiyan) 1945’te müze haline getirildi.

Edebi Kişiliği

Şiir yazmaya Galatasaray Lisesinde öğrenci olduğu yıllarda başlayan Tevfik Fikret, önceleri Muallim Naci etkisinde Divan ge­leneğine bağlı şiirler verdi. Ancak “Servet-i Fünun hareketinin öncüsü olduğu gibi, Batılılaşmayı savunan bir düşünce savaşçısı olarak da biçim ve özde Türk şiirine getirdiği yeniliklerle döneminin en büyük şa­irlerinden sayıldı.” (Atilla Özkırımlı).

Şiirlerini yayımladığı dergilere göre şiir dönemleri şu şekilde değerlendirmek mümkündür:

1- 1891-92’de Mirsad dergisinde aşk, dini duyguları işler.

2- 1894-95’te Ma­lumat dergisinde ise güzel sanatla şiiri yakınlaştırır. Fransız şiiri etkileri başlar.

3- 1895-96 yıllarında Mekteb dergisinde şiirini dil ve anlatım yönünden geliştirdiğini görürüz. Sa­nata yönelme sürer.

4- 1896-1901 yılları arasında yöneticiliğini, yazı işleri müdürlüğünü yaptığı Servet-i Fünun dergisinin görünümü bir sanat eseri gibidir. Harfleri, başlıkları, sayfa düzeni, resimleri Fikret tarafından seçilir, denetlenir. Dergide soneler, terzarimalar, triyoleler yayımlanır. Resimaltı şiire örnekler verilir. Tevfik Fikret şiir, edebi sohbet, makale türlerindeki eserlerini her sayıda yayımlar. Kötümserlik, güzel sanatlar, düş-gerçek çatışması, doğa, aile, merhamet, vatan temalı şiirleri öne çıkar. Sonnet (sone) şiir tarzının Türk edebiyatındaki ilk örneklerini Tevfik Fikret verir.

5-1908-15 yılları arasında Tanin gazetesinde yayımladığı hürriyetçi şiirleriyle etkili oldu. Haluk’u ülkeyi kalkındıracak gençlerin temsilcisi olarak görüyordu. Eğitim ve vatanseverlik de en çok vurguladığı kavramlardır.

Mehmet Akif le birlikte, döneminde aruzu ustalıkla kullanan iki büyük şairden biri olan Tevfik Fikret, Türk şiirine nazmı nesre yaklaştırarak daha doğal bir eda kazandırma yolunu açtı. Konu olarak vatan, millet, insan sevgisi ile siyasi gelişmeler karşısında duyduğu tepkileri işledi. Dilinin ağırlığı, şiirlerinin oriji­nal haliyle günümüzde anlaşılarak okunmasını engelledi. Şiirlerini bazı şairler (A. Kadir, Ahmet Mu­hip Dıranas, Ceyhun Atuf Kansu) günümüz Türkçesine uyarlama çalışması yaptılar. Tüm şiirlerini aruz ölçüsüyle yazmış olan Tevfik Fikret, son yıllarında çocuklar için otuz ka­dar şiiri hece ile yazarak Şermin adlı kitabında topladı.

Eserleri

Şiir

Rübab-ı Şikeste (1900, Ahmet Muhip Dıranas tar., Tev­fik Fikret / Kırık Saz adıyla, 1975; Asım Bezirci tar. sadeleştirilerek orijinal adıyla, 1984), Haluk’un Def­teri 1911), Rübabın Cevabı (1912), Şermin (1914), Tarih-i Kadim – Dok­san Beşe Doğru (1928, A. Kadir’in sadeleştirmesiyle ve Eski Çağlar Ta­rihi adıyla, 1967), Son Şiirler (haz. Cevdet Kudret, 1952), Tevfik Fikret ve Kitaplarında Çıkmayan Şiirleri (der. Murat Uraz, 1959), Tevfik Fikret Malumat’ta (Malumat dergisinde çı­kan şiir ve yazıları, der. İ. Hikmet Ertaylan, 1965), Tevfik Fikret Mirsad’da (Mirsad dergisinde çıkan şiir ve ya­zıları, der. İ. Hikmet Ertaylan, 1965), Bütün Şiirleri (Asım Bezircinin sade­leştirdiği şiirleri; I: Geçmişten Gelen, II: Rübâb-ı Şikeste, III: Halûk’un Def­teri, Şermin, Son Şiirler, 1984).

Düzyazı

Tevfik Fikret Dil ve Edebiyat Yazılan (Haz. İsmail Par­latır, 1993).


Kaynakça

IŞIK, İhsan. Ünlü Edebiyatçılar (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi. C. 4, s. 432-434). Ankara: Elvan Yayınları, 2013.