Süleyman Çelebi

Hayatı

Şair (D. ?, Bursa – Ö. 1422). Hayatı hakkında yeterli bilgi bulunmayan Süleyman Çelebi Mevlid’i ile tanınmış büyük bir şairdir. I. Murad’ın veziri Ahmet Paşa’nın oğlu olduğu bilinmektedir. Halktan kazandığı itibar çerçevesinde oluşmuş menkıbeleri vardır. İyi bir din öğrenimi gördüğü, Buharalı Emir Sultan’ın müridi olduğu tahmin edilmektedir. Söylentilere göre Yıldırım Beyazıt döneminde (1389-1402) Bursa Ulu Camii’nin ilk imamlarındandır. Kendisine bu sebeple “Yıldırım Bayezid’in İmamı” denildiği söylenir. Latifi Tezkiresi’nde belirtildiğine göre, İranlı bir vaizin Ulu Cami kürsüsüne çıkıp peygamberler arasında bir üstünlük farkı olmadığını söylemesi üzerine, Hz. Muhammed’in bütün peygamberlerden üstün olduğunu anlatmaya karar vererek Mevlid’i kaleme aldı. Kitabının (Arapça) giriş kısmına bu yüzden “ Muhammedi her varlığın sebebi, bütün yaratılmışların en şereflisi yapan, onu başka peygamberlere üstün kılan Allah’a şükürler olsun, diye başlar. Haklı tepkisini şiire dökerek halkın yüzyıllar süren sevgi ve saygısına nail olan Süleyman Çelebi’nin türbesi, Bursa’da Çekirge Yolu üzerindedir. Uzun yüzyıllar basit bir parmaklıkla çevrili olan mezarını, Bursa Valisi Haşim İşcan, Güzel Sanatlar Aka­demisinin fikrini alarak İÜ Teknik Üniversitesine çizdirdiği bir proje ile mezarını “Türk mezarı” ve bu­lunduğu yeri de park durumuna getirdi.

Peygamber sevgisinin eşsiz bir ürünü olan Mevlid’in asıl adı Vesiletü’n-Necat’tır (Kurtuluş Yolu). Fakat bu esere halk arasında “Mevlid” denir. Bunun sebebi, Hz. Muhammed’in doğumunu anlatan bölümün hafızalarda en derin izi bırakan bölüm olmasıdır. Aslında lirizm ile didaktizmi kaynaştıran bu önemli eser, aynı zamanda kibir, riya, gıybet gibi büyük günahları yererek ahlaki öğütler de vermektedir.

Süleyman Çelebi’nin 1409 yılında Bursa’da tamamladığı Mev­lid, oldukça temiz bir Türkçe ile mesnevi türünde, aruzun “fâilâtün fâilâtün fâilâtün” ölçüsüyle yazılmış ve yaklaşık sekiz yüz beyitten oluşmaktadır. Eseri meydana getiren altı bölüm; Münacat (Allah’a yakarış), Veladet (Peygamber Efendimizin doğuşu), Risalet (vefatı) ve Dua (Allah’tan günahların affı, Hz. Muhammed’den şefaat dileği)dır. 15. yüzyıla kadar başka şairlerce yüzlerce mevlid yazıldığı halde hiçbiri Süleyman Çelebi’nin eseri kadar ilgi görmedi. Süleyman Çelebi’nin büyük bir içtenlik ve coşkulu dille yazdığı Mevlid, yüzyıllardan beri Müslüman Türklerin en çok okuduğu İslami edebiyat eseridir. Ayrıca Rumca, Bulgarca, Sırpça, Arapça’ya çevrilmiş ve dünya üzerindeki Müslümanlar arasında her dini günde, bayramda, ölümde, doğumda okunagelmiştir.

İslam dünyasında Hz. Muham­med’in “Mevlid”i için yapılan ilk büyük, devamlı ve resmi şenlik Selçuk Atabeklerinden Muzafferüddin Gökbörü tarafından yapılan törenlerdir. Onun yaptırdığı törenlerden sonra başta Türk-İslam devletleri olmak üzere bütün İslam dünyasında “Mevlid”, mukaddes bir gün ve tören önemi kazandı. Başta Hz. Peygamberin doğum günü (12 Rebiülevvel), diğer kandil geceleri, sünnet, evlenme kutlamaları ve ölenleri anma törenlerinde okunmaya devam edilmektedir. Bazı dini gecelerde “Mevlid, Türkiye radyo ve televizyonlarında camilerden naklen yayımlanmaktadır. Mevlidin belli bir makamla okunma geleneği vardır. Bu da onun yaygın şekilde sevilip uygulanmasını sağlamıştır. Eserin, Hz. Muhammed’in doğumunu, annesi Amine Hatun’un dilinden anlatan bölümü genellikle mevlidhan denilen mevlid okuyucuları tarafından okunur.

Süleyman Çelebi’nin Mevlid’den başka herhangi bir şiirine hatta mısrasına rastlanmış değildir. Ancak, Orhan Bey’in oğlu Süleyman Paşa’nın oğlu Süleyman Paşa’nın sallar ile Çanakkale Boğazı’ndan Rumeli’ye geçişini anlatan;

“Velayet gösterip halka, suya seccade salmışsın

Yakasın Rumeli’nin dest-i takva ile almışsın”

beytinin, Süleyman Çelebi’ye ait olduğu çeşitli kaynaklarda söylenmektedir.

Mevlid’in bilimsel baskıları; Pref. Ahmet Ateş tarafından Süleyman Çelebi: Vesiletü’n-Necat (TDK Yayınlar, 1954); Prof. Kadri Timurtaş tarafından, Mevlid (Milli Eğitim Bakanlığı 1000 Temel Eser, 1970) yapılmıştır.


Kaynakça

IŞIK, İhsan. Ünlü Edebiyatçılar (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi. C. 4, s. 398-399). Ankara: Elvan Yayınları, 2013.