Sarılık Nedir? Nedenleri ve Belirtileri Nelerdir?

Sarılık, cildin ve gözlerin sararmasını tanımlayan tıbbi bir terimdir. Sarılığın kendisi bir hastalık değildir ancak birkaç olası hastalığın belirtisidir. Sarılık, sisteminizde çok fazla bilirubin olduğunda oluşur. Bilirubin, karaciğerde ölü kırmızı kan hücrelerinin parçalanmasıyla meydana gelen sarı bir pigmenttir. 

Sarılık; kırmızı kan hücreleri, karaciğer, safra kesesi veya pankreasın işlevinde ciddi bir sorun olduğunu gösterebilir.

Sarılığın Nedenleri

Eski kırmızı kan hücreleri, karaciğere, yani parçalandıkları yerlere gider. Bilirubin, bu eski hücrelerin parçalanmasıyla oluşan sarı pigmenttir. Sarılık, karaciğerin bilirubini olması gerektiği gibi metabolize etmediğinde ortaya çıkar.

Sarılık, yenidoğanlarda; özellikle erken doğmuş bebeklerde sık görülen bir durumdur. Yenidoğanlarda fazla miktarda bilirubin gelişebilir, çünkü karaciğerleri henüz tam olarak gelişmemiştir. 

Yenidoğanlarda sarılık şiddeti genellikle bir kan testi ile teşhis edilir. Bebeğin ayak parmağından küçük bir kan örneği alınır. Sonuçlar, orta ile şiddetli sarılık derecesini gösterirse çocuk doktoru tedavi önerecektir.

Cildin sararmasına neden olabilen hastalıklar:

Hepatit

  • Karaciğerin bu enflamatuar durumuna; enfeksiyon, otoimmün hastalık, aşırı kan kaybı, ilaçlar, toksinler veya alkol neden olur.
  • Sebebe bağlı olarak akut veya kronik olabilir.
  • Yorgunluk, uyuşukluk, iştahsızlık, bulantı, kusma, kaşıntı, sağ üst karın ağrısı, sarı cilt veya gözler ve karın bölgesinde sıvı birikmesi olası belirtilerdir.

Yenidoğan Sarılığı

  • Yenidoğan sarılığı, bebeğin doğumundan hemen sonra yüksek bilirubin seviyesi sonucu meydana gelen yaygın bir durumdur.
  • Bebeğin karaciğeri geliştikçe ve beslenmeye başladıkça bilirubin dengelenir.
  • Çok yüksek seviyelerde bilirubin; sağırlık, beyin felci veya diğer beyin hasarlarını beraberinde getirebilir. Bu nedenle doğumdan sonra ortaya çıkan sarılık dikkatle izlenmelidir.
  • Sarılığın ilk belirtisi doğumdan iki ile dört gün sonra başlar. İlk belirtisi vücuda yayılmadan önce yüzün veya gözlerin sararmasıdır.
  • Tehlikeli bir şekilde yükselmiş bilirubin seviyelerinin belirtilerine; ateş, zayıf beslenme, halsizlik ve şiddetli ağlama eşlik eder.

Anne Sütü Sarılığı

  • Bu tür sarılık emzirme ile ilişkilidir.
  • Doğumdan bir hafta kadar sonra ortaya çıkar.
  • Genellikle herhangi bir soruna neden olmaz ve kendiliğinden geçer.
  • Cildin ve gözlerin sararmasına, yorgunluğa, yavaş kilo artışına ve yüksek tiz ağlamaya neden olur.

Talasemi

  • Talasemi, vücudun anormal bir hemoglobin formu oluşturduğu kalıtsal bir kan hastalığıdır.
  • Bozukluk, kansızlığa neden olan kırmızı kan hücrelerinin aşırı tahrip olmasına neden olur.
  • Semptomlara ve ciddiyete göre değişen üç ana talasemi türü vardır.
  • Belirtiler; kemik deformasyonları (özellikle yüzde), koyu renkli idrar, fiziksel gelişememe ve gerilik, aşırı yorgunluk, halsizlik ve sarı veya soluk cilt.

Pankreas Kanseri

  • Pankreas kanseri, hayati bir endokrin organ olan pankreas hücrelerinin kanserli hale gelmesi ve kontrolden çıkması sonucu ortaya çıkar.
  • Pankreas kanserinin saptanması zor olabilir ve sıklıkla hastalığın daha ileri aşamalarında teşhis edilir.
  • Yaygın semptomları; iştahsızlık, kilo kaybı, karın veya bel ağrısı, kan pıhtıları, sarılık (sarı cilt ve gözler) ve depresyondur.

Hepatit B

  • Hepatit B virüsünün enfeksiyonu karaciğer iltihabına neden olur.
  • Enfekte kanla ve doğrudan temas yoluyla yayılır. Temizlenmemiş bir iğne ile iğne olmak veya iğneleri paylaşmak, doğum sırasında anneden bebeğe geçiş; oral, vajinal ve anal seks, enfekte olmuş sıvı kalıntıları olan bir tıraş bıçağı veya başka herhangi bir kişisel eşya kullanmak hastalığa neden olabilir.
  • Sık görülen semptomlar arasında; yorgunluk, koyu renkli idrar, eklem ve kas ağrısı, iştahsızlık, ateş, karın rahatsızlığı, zayıflık, gözlerdeki beyazların sararması (sklera) ve ciltte sarılık sayılabilir.
  • Kronik hepatit B enfeksiyonunun komplikasyonları; karaciğerde skar (siroz), karaciğer yetmezliği, karaciğer kanseri ve ölümü içerir.
  • Hepatit B enfeksiyonu, rutin immünizasyonla önlenebilir.

Glikoz-6-fosfat Dehidrojenaz (G6PD) Eksikliği

  • Genetik anormallik sonucu kanda yetersiz miktarda glikoz-6-fosfat dehidrojenaz (G6PD) meydana gelir.
  • G6PD eksikliği, kırmızı kan hücrelerinin parçalanmasına ve deforme olmasına neden olur. Bunun sonucunda da hemolitik anemi oluşabilir.
  • Yorgunluk, cildin ve gözlerin sararması, nefes darlığı, hızlı kalp atışı; koyu, sarı veya turuncu idrar, soluk cilt ve baş dönmesi olası belirtilerdir.

Hepatit C

  • Hepatit C virüsünün enfeksiyonu karaciğer iltihabına neden olur.
  • Hepatit C, HCV bulaşmış birisiyle kandan kana temas yoluyla bulaşır.
  • Hepatit C’li kişilerin yaklaşık yüzde 70 ile 80’i semptom göstermez.
  • Ateş, koyu renkli idrar, iştahsızlık, karın ağrısı veya rahatsızlık, eklem ağrısı, sarılık gibi hafif ve şiddetli belirtiler gösterir.

Hepatit E

  • Hepatit E, ciddi bir akut karaciğer hastalığıdır.
  • Enfeksiyon, kirli yiyecek veya su, kan nakli, doğum anı, içecek veya yiyecek, olası virüs sebepleridir.
  • Enfeksiyon vakalarının çoğu birkaç hafta sonra kendiliğinden düzelir ancak nadir durumlarda enfeksiyon karaciğer yetmezliğine neden olabilir.
  • Derinin sararması, koyu renkli idrar, eklem ağrısı, iştahsızlık, karın ağrısı, karaciğer genişlemesi, bulantı, kusma, halsizlik ve ateş olası belirtilerdir.

Alkolik Karaciğer Hastalığı

  • Karaciğerin bu hastalıklı ve enflamatuar durumu, uzun bir süre boyunca ağır alkol tüketiminden kaynaklanır.
  • Semptomlar karaciğere verilen zararın miktarına bağlı olarak değişir.
  • Kolay kanama veya morarma, yorgunluk, zihinsel durumda değişiklikler, sarılık (cilt veya gözlerin sararması dahil), karın ağrısı, bulantı, kusma ve kilo kaybı olası semptomlardır.

Hepatit D

  • Hem hepatit B hem de hepatit D virüslerinin enfeksiyonu karaciğer iltihabına neden olur.
  • Hepatit D’ye sadece hepatit B’niz varsa yakalanırsınız.
  • Enfeksiyon bulaşıcıdır ve enfekte olmuş bir kişinin vücut sıvılarıyla doğrudan temas yoluyla yayılır.
  • Belirtileri; cilt ve gözlerin sararması, eklem ağrısı, karın ağrısı, kusma, iştahsızlık, koyu renkli idrar ve yorgunluk olarak sayılabilir.

Safra Taşları

  • Safra kesesi içinde depolanan sıvıda yüksek konsantrasyonda safra, bilirubin veya kolesterol olduğunda safra kesesi taşları oluşur.
  • Safra kesesi taşları genellikle safra kesesi açıklığını veya safra kanallarını tıkayana kadar semptom veya ağrıya neden olmaz.
  • Sağ üst karın ağrısı veya mide ağrısı, yağ oranı yüksek yiyecekleri yedikten sonra ortaya çıkar.
  • Semptomlar arasında; mide bulantısı, kusma, koyu renkli idrar, beyaz dışkı, ishal, geğirme ve hazımsızlık vardır.

Hepatit A

  • Hepatit A virüsünün enfeksiyonu karaciğer iltihabına neden olur.
  • Oldukça bulaşıcı olan hepatit şeklidir.
  • Genellikle ciddi sonuçlar doğurmaz. Endemik bölgelere veya sağlık hizmetlerinin yetersiz olduğu bölgelere seyahat etmeden önce önlem alınması gerekir.
  • Belirtileri arasında; mide bulantısı, kusma, karın ağrısı, ateş, iştahsızlık ve vücut ağrıları koyu renkli idrar, soluk dışkı, cildin sararması, gözlerin beyazlığı, kaşıntı ve genişlemiş karaciğer bulunur.

Siroz

  • İshal, iştah azalması, kilo kaybı, karın şişliği, kolay morarma ve kanama, derinin altından görünen küçük, örümcek şeklindeki kan damarları, derinin veya gözlerin sararması ile kaşıntı belirtiler arasındadır.
  • Genellikle alkol kullanımından kaynaklanır.

Safra Kanalı Tıkanıklığı

  • Safra kesesi taşları en büyük sebebidir. Ayrıca karaciğer veya safra kesesi yaralanması, iltihaplanma, tümör, enfeksiyon, kist veya karaciğer hasarından da kaynaklanabilir.
  • Cildin veya gözlerin sararması, kızarıklık olmadan oluşan aşırı kaşıntı, açık renkli dışkı, çok koyu idrar, karnın üst sağ tarafında ağrı, bulantı, kusma, ateş belirtiler arasındadır.
  • Tıkanma, acil tıbbi yardım gerektiren ciddi enfeksiyonlara neden olabilir.

Orak Hücre Anemisi

  • Orak hücre anemisi, kırmızı kan hücrelerinin hilal ya da orak şeklini almasına neden olan genetik bir hastalıktır.
  • Orak şeklindeki kırmızı kan hücreleri, kanın vücudun farklı bölgelerine ulaşmasını engelleyen küçük damarlarda sıkışıp kalır.
  • Orak şeklindeki hücreler normal şekildeki kırmızı kan hücrelerine göre daha hızlı tahrip olur ve anemiye yol açar.
  • Belirtiler arasında aşırı yorgunluk, soluk cilt, soluk diş etleri, cilt ve gözlerde sararma, ellerde ve ayaklarda şişlik veya ağrı, sık görülen enfeksiyonlar; göğüste, sırtta, kollarda ve bacaklarda aşırı ağrı bulunur.

Akut Pankreatit

  • Pankreasta oluşan ağrılı iltihaptır. Safra kesesi taşları veya alkolün kötüye kullanımı sonucu oluşur.
  • Karnın üst kısmında ani, sabit ve şiddetli ağrı olur. Ağrı vücudun arka kısmına doğru gider.
  • Sırt üstü yatıldığında ağrı kötüleşir. Otururken ya da öne doğru eğilirken ağrılar kaybolur.
  • Bulantı ve kusma görülebilir.

İdiyopatik Otoimmün Hemolitik Anemi

  • Nadir görülür ancak ciddi kan bozuklukları sınıfına girer. Kırmızı kan hücrelerinin hızlı bir şekilde tahrip olmasıdır.
  • Bu bozukluk herhangi bir yaşta veya durumda ortaya çıkabilir. Aniden veya kademeli olarak gelişir.
  • Kırmızı kan hücresi tahribi, orta veya şiddetli anemiye neden olur.
  • Belirtileri arasında zayıflık, halsizlik, nefes darlığı, soluk veya sarı cilt, koyu idrar, hızlı kalp atışı, baş ağrısı, kas ağrısı, bulantı, kusma ve karın ağrısı sayılabilir.

Sarıhumma

  • Sarıhumma; sivrisinekler tarafından yayılan ciddi, ölümcül, grip benzeri viral bir hastalıktır.
  • Afrika ve Güney Amerika’nın bazı bölgelerinde çok yaygındır.
  • Endemik bölgelere seyahat etmeden önce önlem alınmalıdır.
  • Enfeksiyonun ilk belirtileri; ateş, üşüme, baş ağrısı, vücut ağrıları, iştahsızlık.
  • Grip virüsüne benzer özellikler taşır.
  • Enfeksiyonun toksik evresi sırasında, ilk semptomlar 24 saate kadar kaybolabilir ve daha sonra; idrara çıkma, karın ağrısı, kusma, kalp ritmi sorunları, nöbetler, deliryum, ağız, burun ve gözlerde kanama semptomları tekrar nüks eder.

Weil Hastalığı

  • Weil hastalığı; böbreği, karaciğeri, ciğerleri veya beyni etkileyen leptospirosis bakteriyel enfeksiyonunun ciddi bir şeklidir.
  • Hastalık; kirlenmiş toprak, su, bakterilerle enfekte olmuş hayvanların idrarı, kanı veya dokusuyla temas sonucu oluşabilir.
  • Weil hastalığı semptomları arasında; mide bulantısı, iştah kaybı, kilo kaybı, yorgunluk, şişmiş ayak bilekleri, şişmiş karaciğer, az idrara çıkma, nefes darlığı, hızlı kalp atışı, cilt ve gözlerin sararması sayılabilir.

Sarılığın Belirtileri

Sarı renkli cilt ve gözler sarılıkla karakterize edilir. Daha ciddi vakalarda, gözlerin beyazları kahverengi veya turuncu olabilir. 

Viral hepatit gibi nedenlerle oluşan sarılıkta, aşırı yorgunluk ve kusma gibi diğer semptomlar yaşanabilir. Bazı insanlar sarı tenli olduklarında kendilerini yanlış teşhis ederler. Sadece sarı cildiniz varsa, vücudunuzda çok fazla beta karoten vardır. Beta karoten; havuç, bal kabağı ve tatlı patates gibi yiyeceklerde bulunan bir antioksidandır. Bu antioksidanın fazlalığı sarılık nedeni değildir.

Sarılığın Tedavisi

Sarılığın kendisi bir hastalık değil, birkaç olası hastalığın belirtisidir. Doktorun sarılık için önerdiği tedavi şekli, sarılığın nedenine bağlıdır. Tıp dünyası, semptomun kendisinden ziyade sarılığın nedenine odaklanır ve onu tedavi eder.