Terkibibent

Divan şiirinde bentlerden oluşan bir nazım biçimi. Bentlerin kafiyeleri değişiktir. Her bentin sonunda aynı kafiyeden bir beyit bulunur. Bentler, ya gazel biçiminde ya da mısralar birbirleriyle kafiyeli olur. Terkibibentlerin en tanınmış olanlarını Baki, Bağdatlı Ruhi ve Ziya Paşa yazmışlardır.

Terkibibentin özellikleri:

  • Bentlerden meydana gelen nazım şeklidir.
  • Bent “Hane” şeklinde de ifade edilebilir.
  • Her bent 5 ile 10 arasında beyitten oluşur. Bentlerin sayısı ise 5 ile 12 arasındadır.
  • Bentlerin kafiye şeması gazel gibidir. Ancak her bendin sonunda diğer beyitlerden ayrı olarak kafiyelenen vasıta bulunur: aa, ba, ca, da, ea… yy. Bentlerin sonunda yer alan vasıta beyti diğer beyitlerden ayrı olarak kafiyelenir. Vasıta beyti her bentin sonunda değişmiyorsa “terci-i bend” olur.
  • Şair, son bentte mahlasını söyler.
  • Kafiye düzeni aa xa xa xa xa xa bb (v) – cc xc xc xc xc xc dd (v) ya da; aa aa aa aa aa aa bb – cc cc cc cc cc cc dd… şeklindedir.
  • Naat, mehdiye, hicviye vb. nazım türleri; felsefi ve tasavvufi düşünceler, toplumsal yergi, övgü ve dini konular işlenir. Ancak terkibibendin başlıca konusu mersiyedir.
  • Edebiyatımızda terkibibent denince akla gelen şair, 16. yüzyılda yaşamış olan Bağdatlı Ruhi’dir. Dönemindeki aksaklık ve bozuklukları, insanların zayıf ve kötü taraflarını alaylı bir dille hicveden bu terkibibente üç yüzden fazla nazire yapılmıştır. Bu nazireler arasında Türk Edebiyatı’nın nadide örnekleri arasında gösterilen Ziya Paşa’nın terkibibentide bulunur.