Panik Atak Nedir, Nedenleri ve Belirtileri Nelerdir?

Panik Atak Nedir?

Panik atak; aniden gelişen heyecan, kaygı ve korku dalgasıdır. Psikolojik ve fizyolojik belirtileri olan hastalık, bir anda başlar ve ortalama 10 dakikada zirveye ulaşır ve genellikle 15-20 dakika devam eder.

Panik atak farklı bir anksiyete nöbetidir. Bu nöbete kalp çarpıntısı, nefes darlığı, boğulma hissi, delirme ve ölüm korkusu gibi birçok etki eşlik edebilir. Bunun yanı sıra plan yapma, düşünme ve muhakeme etme gibi melekelerin geçici olarak devre dışı kalması ve bulunulan ortamdan kaçmak veya uzaklaşmak için yoğun bir istek duyulması panik atağın diğer bir boyutunu oluşturmaktadır.

Panik atak sırasında vücuttan epirefrin (adrenalin) salgılanarak sisteme akar. Aşırı adrenalin salgılandığında ise kas dokularına daha fazla şeker depolanır. Nefes alıp vermek güçleşir ve kişide belirtiler etkin hale gelmeye başlar. Ancak bu, vücudun yanlış alarmıdır. Gerçekte herhangi bir tehlike yoktur. Kişi bu tür durumlarda endişeye kapılarak farklı davranabilir. Lakin yapılması gereken şey derin derin nefes almaktır.

Panik Atak Belirtileri

DSM-IV—TR’ye göre panik atak belirtileri;

  • Aşağıdaki maddelerden en az dördünün bulunması ve bu belirtilerin aniden ortaya çıkması;
    • Çarpıntı
    • Terleme
    • Titreme veya sarsılma
    • Nefesin kesilmesi
    • Boğulma hissi veya nefes darlığı
    • Bulantı veya karında rahatsızlık hissi
    • Sersemlik hissi, baş dönmesi, fenalaşma hissi veya bayılacak gibi olma
    • Derealizasyon[1] veya depersonalizasyon[2]
    • Kontrolü kaybetme veya çıldırma korkusu
    • Ölüm korkusu
    • Uyuşma ya da karıncalanma hissi
    • Üşüme hissi ya da sıcak basması
  • Başka atakların da geleceğine ilişkin sürekli endişe duymak,
  • Atakların sonuçları veya anlamına ilişkin endişelenmek (kalp krizi veya felç gibi).

Panik Atak Türleri

  • Beklenmedik (Belirtisiz): Durup dururken ortaya çıkan ve hiçbir tetikleyicisi olmayan panik ataklardır. En yaygın tür olarak bilinir.
  • Duruma Bağlı (Belirtili): Belli bir korkuya bağlı olarak ortaya çıkar. Örneğin; yükseklik, köpek korkusu vb. korkular tetikleyici etkiye sahiptir.
  • Duruma Eğilimli: Bir tetikleyiciden sonra meydana gelebilen türdür. Panik atak nöbetinin tetikleyiciden etkilenmeme ihtimali de vardır.

Panik Atak Sebepleri

  • Erken dönemde yaşanmış her türlü travma,
  • Yoğun stres ve gerginlik,
  • Yetersiz uyku,
  • Kafeinli gıda tüketimi,
  • Tiroid bezindeki sorunlar, adrenalinin fazla salgılanması,
  • Bağımlılık yapıcı maddelerin kullanımı,
  • Yaş (Ergenliğin sonundan 30’lu yaşların ortalarına kadarki dönem riskli bir dönemdir.),
  • Hiperglisemi ve hipoglisemi (Çok yüksek veya düşük kan şekeri.),
  • Depresyon, farklı ankiseyeteler,
  • Kapalı yerlerde bulunma, kalabalık ortamlarda bulunma.

Kimlerde Daha Sık Görülür?

Toplumda görülme olasılığı %1-3 arasındadır. Genetik özelliklerin bunda de etkili olduğu görülmüştür. Kadınların erkeklere oranla panik atak geçirmeleri daha yüksek bir ihtimaldir. Agorafobi[3] olmayan panik bozuklukta kadınlar erkeklere oranla 2 kat fazla risk altındadır. Agorafobili panik bozuklukta ise bu risk 3 kat daha fazladır. Evli olanlarda panik bozukluk; bekar, dul ve ayrılmışlara oranla daha az rastlanmaktadır. Şehirde yaşayanların bu hastalığa yakalanma olasılığı kırsalda yaşayanlara göre daha fazladır.

Tedavisi Mümkün mü?

Panik atak tedavi edilebilir bir hastalıktır. İki çeşit tedavi yöntemi vardır: İlaç ve terapi.

İlaç tedavisinde antidepresanlar kullanılır. Bu ilaçlar bağımlılık yapmaz ve birçok bakımdan sinir sistemine yararlı olabilir. Seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI’ler), nöronlarda daha fazla serotonin bulunmasını ve böylece atakların azalmasını sağlar. Prozac, lustral, paxil, cipralex ve cipram bu ilaçlar arasındadır. Fexor gibi diğer türevler de yararlıdır. Bağımlılık yapıcı sakinleştiriciler olan benzodiazepinler gerekirse dikkatli bir biçimde kullanılır. Psikiyatrist, tedavinin başlangıcında bu ilaçları antidepresanla birlikte ve antidepresan etkili oluncaya dek verebilir. Çoğu antidepresanın etkisini göstermesi için iki ile altı hafta gerekebilir. İlaçlar mide bulantısı ve baş ağrısı gibi yan etkiler gösterebilir.Bu nedenle de kesinlikle doktor gözetiminde kullanılmalıdır.

Bir diğer tedavi yöntemi olan terapilerde ise hastanın durumuna göre farklı terapi yöntemleri kullanılabilir. Bilişsel terapi, davranış terapisi, psikanalitik psikoterapi, psikanaliz, grup psikoterapisi, kısa psikoterapi ve aile terapisi hastanın tedavisi için kullanılabilir.

Panik Atak Esnasında Yapılması Gerekenler Nelerdir?

Yere uzanarak ellerinizi karnınıza koyun ve kendinizi çok yavaş nefes alıp vermeye zorlayın. Derin nefes alıp verirken karnınızın üstünde duran elleriniz havaya kalksın. Nefesi verirken de karnınıza bastırın ve mümkün olduğu kadar çok havayı dışarı vermeye çalışın. Bunun dışında Su içmek sizi korkularınızdan uzak tutabilir.


Dipnotlar:

[1] Panik atak hastalarının yaşadığı gerçek dışılık ve değişmiş gerçeklik duygusudur.

[2] Kişinin kendisini kendisi gibi hissetmeme veya kendi davranışlarına yabancılaşma hali veya duygusudur

[3] Kaçmanın zor veya küçük düşürücü olabileceği belli yer veyahut durumlara gitmemek, girmemek veya bunlardan kaçınmakla ilgili duyulan anksiyetedir. Agorafobikler, yalnız başına evlerinin dışında olmaktan, kalabalık içinde bulunmaktan, köprünün üzerinde olmaktan ya da otobüs, tren veya arabayla seyahat etmekten korkarlar.


Kaynakça

Prof. Dr. Sefa Saygılı, Panik Atak Rehberi, (İstanbul, 2012, Türdav Yayın Grubu, 2012)