No menu items!

Orta Asya’da Kurulan İlk Türk İslam Devletleri

Tavsiye Yazılar

Orta Asya’da Kurulan İlk Türk İslam Devletleri

Karahanlılar

  • Orta Asya’da kurulan ilk Müslüman Türk devletidir.
  • Bilinen ilk hükümdarı Bilge Kül Kadir Han’dır.
  • Türkistan’da kuruldular.
  • Türkçeyi resmi dil olarak kabul ettiler.
  • İkili teşkilatı kullandılar.
  • Karahanlı hükümdarları ilk Türk devletlerinde kullanılan hükümdar ünvanlarını kullanmaya devam ettiler.
  • Uygur alfabesini kullandılar.
  • Saltuk Buğra Han döneminde İslamiyet resmi din olarak kabul edildi. Saltuk Buğra Han İslamiyeti kabul ettikten sonra “Abdülkerim” ünvanını aldı.
  • Türk-İslam devletinin ilkidir.
  • En parlak dönemi Yusuf Kadir Han dönemidir.
  • Abbasi halifesi tarafından İslam hükümdarı olarak tanınan ilk Karahanlı Hanı Ebu Nasr Ahmet’tir.
  • Karahanlılar Gazneli saldırıları ve taht kavgaları nedeniyle ikiye bölünmüştür. Doğu Karahanlılar 1211 yılında Karahitaylar, Batı karahanlıları 1212 yılında Harzemşahlar yıktı.  

Karahanlılar’ın Önemli Özellikleri

  • İslamiyeti benimseyen ilk Türk devletidir.
  • Türk-İslam sentezinin öncüleridirler.
  • İlk resmi posta örgütü kurulmuştur.
  • İlk Medrese Karahanlılar döneminde açılmıştır. (Semerkant Medresesi)
  • İlk ribat (Kervansaray) açılmıştır.
  • İlk burslu öğrencilik sistemi Karahanlılara aittir.
  • Bimarhane adı verilen hastaneler kurulmuştur.
  • Gulam Ordusu’nu ilk kez kullandılar.

Gazneliler

  • Alp Tigin tarafından kurulmuştur.
  • Kurulduğu yer Afganistan’ın Gazne şehridir.
  • En parlak dönemi Gazneli Mahmut dönemidir.
  • Bilim dili Arapça, edebiyat dili Farsça, saray dili ise Türkçe’dir.
  • Gulam sistemini kullanmışlardır.
  • Çok uluslu bir yapıya sahiptirler.
  • Orduları da çok ulusludur bu durum erken yıkılmalarına neden olmuştur.
  • Bilime ve Edebiyata önem vermişlerdir. Firdevsi’nin Sultan Mahmut’a sunduğu Şehname adlı eser bu döneme aittir.
  • Gazneli Mahmud Hindistan’a İslamiyeti yaymak için 17 sefer düzenledi.
  • Gazneli Mahmut, Abbasi Halifesini Şii Büveyhoğulları baskısından kurtardığı için Halife, Gazneli Mahmut’a Sultan ünvanını verdi.
  • 1187 yılında Afgan asıllı Gurlular tarafından yıkıldılar.

Büyük Selçuklu Devleti (1040 – 1157)

  • Büyük Selçuklu Devleti’ni kuranlar Oğuzların Üçok kolunun Kınık boyuna mensupturlar. Oğuz Yabgu devletinde komutan olan Selçuk Bey siyasi anlaşmazlığa düşünce kendine bağlı oğuzlarla Cend’e yarlaşmiştir.
  • Selçuk Bey’den sonra yerine geçen Arslan Yabgu Gaznelilere esir düşünce yerine tahta Selçuk Bey’in torunları Tuğrul ve Çağrı kardeşler tahta geçmiştir.
  • 1040  Dandanakan savaşında Gaznelileri yenerek Selçuklu Devleti’nin temeli atıldı.
  • Anadoluya yönelen Selçuklular 1048 yılında Bizans-Gürcü kuvvetleri ile yapılan Pasinler Savaşı’nda Selçuklular galip gelince Anadolu’nun fethi için ilk adım atılmış oldu.
  • Halifeyi Büveyhoğulları ve Fatımilerin baskından koruyan Tuğrul Bey’e Halife, Doğu’nun ve Batı’nın Sultanı ünvanını vermiştir.
  • Sultan Alparslan döneminde Anadolu fetihleri hız kazanmıştır. Ani Kalesi fethedilip Kars’a girilince Alparslan’a fetihlerin babası anlamına gelen “Ebu’l Feth” ünvanı verilmiştir.
  • Sultan Alparslan iç ve dış siyasette etkin rol oynayacak olan Nizamülmülk’ü vezirliğe getirmiştir. Nizamülmülk’ün Siyasetname adlı ünlü eseri vardır.
  • Nizamülmülk öncülüğünde Nizamiye Medreseleri açılmıştır. Nişabur’da dünyanın ilk üniversitesi kurulmuştur.
  • 26 Ağustos 1071 yılında Bizans mağlup edilerek Türklere Anadolu kapıları açılmıştır.
  • Melikşah Döneminde Kudüs ve Şam ele geçirilmiştir.  
  • Sultan Melikşah adına Ömer Hayyam tarafından güneş yılı esaslı Celali Takvimi hazırlanmıştır.
  • Resmi dil Farsça’dır.
  • İkta sistemi uygulanmıştır.
  • Atabeylik Sistemi oluşturulmuştur.

Büyük Selçuklu Devletinin Yıkılışı

  • Hasan Sabbah önderliğindeki Batınilik tarikatının faaliyetleri.
  • Türkmenlerin (Oğuzların) küsmesi.
  • Düzenlenen Haçlı Seferleri.
  • Atabeylerin zararlı çalışmaları.
  • Abbasi halifesinin kışkırtmaları ve 1157 yılında süre gelen taht kavgaları, Batıni tarikatının suikastleri, sınırların genişlemesi ve otoritenin kaybolması sonucu yıkılmıştır.

Yıkıldıktan Sonra Kurulan Devletler

  • Irak ve Horasan Selçukluları
  • Kirman Selçukluları
  • Suriye Selçukluları
  • Anadolu Selçukluları

Orta Asya’da Kurulan Diğer Devletler

Moğollar

  • Cengiz Han tarafından kuruldu.  
  • Dünyanın değişik bölgelerinde istilalar da bulundular.

Yıkıldıktan Sonra Kurulan 4 Hanlık

Altın Orda Devleti: Batuhan tarafından kuruldu.

  • Berkehan döneminde Türkleşti ve Müslüman oldu.

Çağatay Hanlığı: Çağatay tarafından kuruldu

  • Tarma Şirin döneminde Türkleşerek Müslümanlaştı.

İlhanlılar: Hülagü tarafından İran’da kuruldu.

Kubilay Hanlığı: Kubilay Han tarafından kuruldu.

  • Türkleşmemiş ve İslamı benimsememiş tek Moğol Devleti’dir.

NOT: Marco Polo doğuya gelen ilk Avrupalıdır. Kubilay Hanlığını ziyaret etti ve hanlığın hizmetinde çalışıp eserler yazarak Kubilay Hanlığını tanıtmıştır.

Timur İmparatorluğu

  • İkta sistemini uygulamışlardır.
  • Savaşta yararlı olanlara ‘suyurgal’ adlı topraklar verilmiştir.
  • Sultan Hüseyin ve Ali Şir Nevai bu dönemde yaşamıştır.
  • Uluğ Bey’in Semerkant’ta açtığı medresede Ali Kuşçu önemli araştırmalar yapmıştır.
  • Timur 1402 Ankara Savaşı’nda Yıldırım Bayezid‘i yendi, böylece Osmanlı Fetret devrine girdi.

Babür İmparatorluğu

  • Zahireddin Muhammed Babür Şah tarafından kurulmuştur.
  • Taçmahal adlı eser Babürşah tarafından Hindistan’ın Agra kentinde yapılan anıt mezardır.

KPSS tarih notları için tıklayınız…


Yeni İçerikler

Kayısı Kurutma ve Kükürtleme İşlemleri

Bilinçli bir tüketici olmak adına keyifle okuyacağınız yazı... En çok tüketilen kuru meyvelerden olan kayısı hakkında birçok şeyi okuyunca keşfedeceksiniz. Yazı dizisinin ikinci bölümüyle sizi baş başa bırakıyoruz...

Benzer İçerikler