Oktay RIFAT

Hayatı

Şair ve yazar (D. 10 Haziran 1914, Trabzon – Ö. 18 Nisan 1988, İstanbul). Tam adı Ali Oktay Rifat’tır. Trabzon Valiliği de yapmış olan şair ve dilci Samih Rifat’ın oğlu, çevirmen Samih Rifat’ın babasıdır. Ali Fuat Cebesoy dayısı, Nazım Hikmet teyzesinin oğludur. Kendisi almadığı ve hiç kullanmadığı halde bazı kaynaklarda soyadı Horozcu diye geçer. İlkokulu Ankara’da okudu (1927). Ankara Erkek Lisesi (1932), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi (1936) mezunu. Maliye Bakanlığı hesabına Paris Siyasal Bilgiler Fakültesinde üç yıl okudu, bitiremedi. Basın Yayın Genel Müdürlüğünde çalıştı (1943). Oktay Rifat, Ankara ve İstanbul’da serbest avukatlık yaptı. Devlet Demir Yolları Birinci İşletme Müdürlüğünde avukat (1961-73) olarak çalışırken emekliye ayrıldı.

Edebi Kişiliği

İlk şiiri “Eza”, Varlık dergisinde (83. sayı) yayımlandı. Daha sonra Varlık (1936-44), Aile (1947), Yaprak (1949-50), Yeditepe (1951- 57) dergilerinde çıkan şiirleriyle tanındı. Yeni Dergi, Gösteri, Adam Sanat’ta da yazdı. 1930’lu yılların ikinci yarısından itibaren yazdığı, 1941’de Orhan Veli Kanık ve Melih Cevdet Anday’la ortaklaşa çıkardığı Garip kitabında yer alan şiirleriyle “Garip Akımı”nın, diğer adlarıyla “Yeni Şiir”in ya da “Birinci Yeni”nin öncülerinden oldu. Halk şiiri özelliklerinden yararlandığı şiirlerinde giderek toplumsal konulara ve kendini yenileyerek ikinci yeni şairlerinde görülen anlamca kapalı, gerçeküstücü anlayışa yöneldi. Son döneminde eski Yunan şiirinden esinlenen örnekler verdi.

Şiirin dışında roman ve sahne eserleri de yazdı. Fransızcadan çeviriler yaptı. Karga ile Tilki kitabıyla 1955 Yeditepe Şiir Ödülünü, Şiirler kitabıyla 1970 Türk Dil Kurumu Şiir Armağanını kazandı. Yağmur Sıkıntısı oyunu Ankara Sanatseverler Derneğince Yılın En İyi Oyunu seçildi ve TRT 1970 Sanat Ödülleri yarışmasında başarı ödülünü aldı. Bir Cigara İçimi kitabıyla 1980 Sedat Simavi Vakfı Edebiyat Ödülünü, Danaburnu ile 1981 Madaralı Roman Ödülünü, Dilsiz ve Çıplak’la da 1984 Necatigil Şiir Ödülünü kazandı. Şiirlerinin toplu basımı Bütün Şiirleri genel adı altında Adam Yayınlarınca yapıldı.

Eserleri

Şiir

Garip (Orhan Veli Kanık ve Melih Cevdet Anday ile, 1941), Güzelleme (1945), Yaşayıp Ölmek Aşk ve Avarelik Üzerine Şiirler (1946), Aşağı Yukarı (1952), Karga ile Tilki (1954), Perçemli Sokak (1956), Aşk Merdiveni (1958), İkilik (Aşağı Yukarı ve Karga ile Tilkinin 2. Basımı, 1963), Elleri Var Özgürlüğün (1966), Şiirler (1969), Yeni Şiirler (1973), Çobanıl Şiirler (1976), Bir Cigara İçimi (1979), Elifli (1980), Denize Doğru Konuşma (1982), Dilsiz ve Çıplak (1984), Koca Bir Yaz (1987), Bütün Şiirleri (3 cilt, 1999-2000), Nara Benzerdin (Seçmeler, 2002).

Oyun

Kadınlar Arasında (oyn. 1948, bas. 1966), Oyun İçinde Oyun (1949-50), Bir Takım İnsanlar [oyn. 1960, bas. 1961), Atlar ve Filler (1962), Çil Horoz (1964), Zabit Fatma’nın Kuzusu (1965), Yağmur Sıkıntısı (1969/70; bas. beş oyun bir arada, 1988), Dirlik Düzenlik (1975).

Roman

Bir Kadının Penceresinden (1976), Danaburnu (1981), Bay Lear (1982).

Deneme

Şiir Konuşması (Bütün yazıları, 1992).

Çeviri

Sevda Hekim (1943) – Şanlı Aşıklar (1950) (Moliere’den), Bir Kapı ya Açık Durmalı ya Kapalı (A. de Musset’ten, 1943), İlk Aşk (Turgenyev’den, 1944), Klara Miliç (Turgenyev’den, E. Güney ile, 1944), Mutlak Peşinde (Balzac’dan, Sabiha Rifat ile, 1945), Gecenin Sonu (F. Mauriac’dan, 1945), Louis Lambert (1946) – Modesto Mignon (1947) (Balzac’dan), Batıdan Şiirler (Melih Cevdet Anday ve Orhan Veli Kanık ile, 1953), Kanaldaki Ev (G. Simenon’dan, 1959), Elektra (J. Giraudoux’dan, 1959), Latin Ozanlarından Çeviriler (1963), Yunan Antologyası (1964, iki kitap birlikte, Yunan Antologyası ve Latin Ozanlarından Çeviriler adıyla, 1986), Gece Yazı / Çeviri Şiirler (S. Rifat ile, 1994)


Kaynakça

IŞIK, İhsan. Ünlü Edebiyatçılar (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi. C. 4, s. 379-380). Ankara: Elvan Yayınları, 2013.