Menenjit Nedir? Menenjitin Nedenleri ve Tedavisi

Menenjit Nedir?

Menenjit, beyni ve omuriliği çevreleyen zarların (meninksler) enfeksiyonudur. Bakteri veya mantar enfeksiyonu ya da viral bir enfeksiyondan kaynaklanabilir. Menenjit; akut veya kronik türde olabilir. Bazı menenjit vakaları birkaç hafta içinde kendiliğinden iyileşir. Diğerleri ise hayatı tehdit edici olabilir ve acil tedavi gerektirir.

Menenjit Nedenleri

Viral enfeksiyonlar menenjitin en yaygın nedenidir, bunu bakteriyel enfeksiyonlar ve nadir oluşan mantar enfeksiyonları takip eder. Yaşamı tehdit eden bir tür olmaları nedeniyle bakteriyel enfeksiyonların üzerinde dikkatle durulması gerekir.

Bakteriyel Menenjit

Kan dolaşımına girerek beyne ve omuriliğe ulaşan bakteriler akut bakteriyel menenjite neden olur. Bakteriler doğrudan meninksleri istila ettiğinde de ortaya çıkabilir. Bu; kulak veya sinüs enfeksiyonu, kafatası kırığı veya nadir olsa da bazı ameliyatlardan sonra ortaya çıkabilir.

Akut bakteriyel menenjite neden olan virüsler:

  • Streptococcus pneumoniae (pnömokok): Bu bakteri, bebeklerde, küçük çocuklarda ve yetişkinlerde bakteriyel menenjitin en yaygın nedenidir. Daha yaygın olarak pnömoni, kulak veya sinüs enfeksiyonlarına neden olur. Bu enfeksiyonun önlenmesi için aşılar bulunmaktadır.
  • Neisseria meningitidis (meningokok): Bakteriyel menenjitin bir başka nedenidir. Bu bakteriler genellikle üst solunum yolu enfeksiyonuna neden olur ancak kan dolaşımına girdiklerinde meningokokal menenjit oluşur. Bu, özellikle genç ve orta yaşı etkileyen bulaşıcı bir enfeksiyondur. Üniversite yurtlarında, yatılı okullarda ve askeri alanlarda salgınlara neden olabilir. Meningokokal menenjitin aşısı bulunmaktadır.
  • Haemophilus influenzae (haemophilus): Haemophilus influenzae tip b (Hib) bakteri, öncelerde çocuklarda bakteriyel menenjitin en önemli sebebiydi. Ancak yeni Hib aşıları, bu tip menenjit vakalarını büyük ölçüde azaltmıştır.
  • Listeria monocytogenes (listeria): Bu bakteriler pastörize edilmemiş peynirlerde, sosisli sandviçlerde ve fast food ürünlerinde bulunabilir. Hamile kadınlar, yeni doğanlar, yaşlı yetişkinler ve bağışıklık sistemi zayıflamış insanlar çok hassas olduklarından dolayı dikkatli olunmalıdır. Listeria, plasenta bariyerini geçebilir ve geç gebelikte oluşan enfeksiyonlar, bebek için ölümcül olabilir.

Viral Menenjit

Viral menenjit genellikle kendi kendine temizlenir. Vakaların çoğu, yaz ve sonbahar başlarında olur. Enterovirüsler olarak bilinen bir grup virüsten kaynaklanır. Herpes simpleks virüsü, HIV, kabakulak, Batı Nil virüsü gibi virüsler de viral menenjite neden olabilir.

Kronik Menenjit

Yavaş yavaş büyüyüp beyni çevreleyen zarları ve sıvıyı istila eden organizmalar (mantarlar ve mikobakteri tüberküloz gibi) kronik menenjite neden olur. Kronik menenjitin gelişim süreci iki haftadan fazladır. Belirtileri ve semptomları; baş ağrısı, ateş, kusma ve bunamadır. Semptomlar ve belirtiler akut menenjitinkilere benzemektedir.

Mantar Menenjit

Mantar menenjit nadir oluşur ve kronik menenjite neden olur. Akut bakteriyel, menenjiti taklit edebilir. Bulaşıcı değildir. Kriptokokal menenjit, AIDS gibi bağışıklık yetersizliği olan insanları etkileyen hastalığın yaygın bir mantar şeklidir. Antimantar ilaçlarla tedavi edilmezse ölümcül sonuçlar doğurabilir.

Diğer Menenjit Nedenleri

Menenjit; kimyasal reaksiyonlar, ilaç alerjileri, bazı kanser türleri ve sarkoidoz gibi bulaşıcı olmayan enflamatuar hastalıklardan da kaynaklanabilir.

Menenjit Belirtileri Nelerdir?

Viral ve bakteriyel menenjit belirtileri başlangıçta benzerdir. Bununla birlikte, bakteriyel menenjit belirtileri genellikle daha şiddetlidir ve semptomlar yaşa bağlı olarak da değişkenlik gösterir.

Menenjitin Bebeklerdeki Belirtileri

Menenjit olan bebekler, yetişkinlere göre farklı belirtiler ve semptomlar gösterebilir:

  • Ateş
  • Sarılık
  • Vücut veya boyun sertliği
  • Tiz ağlama
  • Sürekli huzursuzluk
  • Uyku hali ve uyanma zorluğu
  • Sinirlilik ve huysuzluk
  • Zayıf beslenme ve az miktarda emme

Viral menenjit bebeklerde yaygındır. Soğuk algınlığı, uçuk, grip ve ishal sonucu gelişir. Bu yaygın durumlara neden olan virüsler viral menenjite de neden olur.

Menenjitin Çocuklar ve Yetişkinlerdeki Belirtileri

Menenjit, çocukların okul çağlarında daha yaygın hale gelir. Çocuklarda görülen viral ve bakteriyel menenjit belirtileri yetişkinlerdeki semptomlara çok benzer. Bunlar:

  • Zihinsel bozukluk
  • Mide bulantısı
  • Kusma
  • Işığa duyarlılık
  • Sinirlilik
  • Baş ağrısı
  • Ateş
  • Titreme
  • Boyun tutulması
  • Morluklar
  • Uyuklama
  • Letarji (patalojik uyku durumu)

Menenjit Döküntüsü

Menenjitin bakteriyel sebebi olan Neisseria meningitidis’in enfekte olmasının geç belirtilerinden biri ciltte oluşan hafif bir döküntüdür. Meningokokal menenjit enfeksiyonundan gelen bakteriler kanda ürer ve kılcal damarların etrafındaki hücrelere hasar verir. Bu hücrelere verilen hasar kılcal hasara ve hafif kan sızıntılarına yol açar. Bu şekilde hafif pembe, kırmızı veya mor döküntü ortaya çıkar. Noktalar küçük iğne deliklerine benzeyebilir ve çürükle karıştırılabilir. Enfeksiyon kötüleştikçe ve yayıldıkça, döküntü daha belirgin hale gelir, noktalar daha da koyulaşır ve büyür.

Menenjit İçin Risk Faktörleri

  • Aşı Yaptırmamak: Çocuk veya yetişkin aşı programını tamamlamayanlar için menenjit riski yüksektir.
  • Yaş: Viral menenjit vakalarının çoğu 5 yaşından küçük çocuklarda görülür. Bakteriyel menenjit ise 20 yaşın altındaki çocuklarda daha yaygındır.
  • Toplu Alanlarda Bulunmak: Yurt ortamları, askeri alanlar ile çocuk bakım tesisleri gibi yerler meningokokal menenjit riski taşır. 
  • Gebelik: Hamilelik, listeriosis riskini arttırır. Listeria bakterileri menenjite neden olabilen bir enfeksiyondur. Listeriosis; düşük, erken doğum ve ölü doğum riskini artırır.
  • Zayıf bağışıklık sistemi: AIDS, alkol bağımlılığı, diyabet, immünosüpresan ilaçların kullanımı ve bağışıklık sistemini etkileyen diğer faktörler vücudu menenjite daha duyarlı hale getirir. Özellikle dalağın çıkarılması riski artırır ve dalağı olmayan herkes mutlaka aşılanmalıdır.

Menenjit Komplikasyonları

Menenjit komplikasyonları bazen şiddetli olabilir. Tedavi süreci ne kadar çok uzarsa nöbet ve kalıcı nörolojik hasar riski de o kadar yüksek olur. Komplikasyonlardan bazıları;

  • Nöbet
  • İşitme kaybı
  • Görme kaybı
  • Hafıza problemleri
  • Artrit
  • Migren, baş ağrıları
  • Beyin hasarı
  • Hidrosefali
  • Subdural ampiyem veya beyin ile kafatası arasında sıvı birikmesi

Menenjit enfeksiyonu kan dolaşımında bakteri üretebilir. Bu bakteriler çoğalır ve bazıları toksinleri serbest bırakır. Bu, kan damarı hasarına ve kanın deri ile organlara sızmasına neden olabilir.

Menenjit Tedavisi

Bakteriyel Menenjit Tedavisi

Akut bakteriyel menenjit intravenöz antibiyotik veya kortikosteroidlerle tedavi edilmelidir. Bu tedavi beyin şişmesi ve nöbet gibi komplikasyonları ortadan kaldırarak iyileşmeyi sağlar. Antibiyotiğin kullanım prosedürü enfeksiyona neden olan bakteri türüne bağlıdır. Menenjitin kesin nedeni belirlenene kadar geniş spektrumlu bir antibiyotik önerilebilir. Tedavilerle enfekte olmuş sinüsler veya mastoidler (orta kulağa bağlanan dış kulağın arkasındaki kemikler) boşaltılabilir.

Viral Menenjit Tedavisi

Viral menenjit çoğu zaman kendi kendine tedavi olur. Antibiyotikler viral menenjiti tedavi edemez. Hafif viral menenjit vakalarının tedavisi genellikle şu şekildedir;

  • Yatak istirahati
  • Bol sıvı tüketimi
  • Ateşi azaltmak ve vücut ağrılarını hafifletmek için kullanılan doğal ilaç ve yöntemler

Beyindeki şişmeyi azaltmak için kortikosteroid, nöbetleri kontrol etmek için de antikonvülsan bir ilaç reçete edilebilir. Herpes virüsü menenjite neden olduysa antiviral ilaçlar kullanılır.

Diğer Menenjit Türlerinin Tedavisi

Menenjitin nedeni net değilse, teşhis bekleme aşamasında antiviral ve antibiyotik tedavisi önerilir. Kronik menenjit tedavisi, hastalığın nedenine göre şekillenir. Antimantar ilaçlar, mantar menenjitini tedavi eder. Bunun dışında, spesifik antibiyotik kombinasyonu, tüberküloz menenjiti tedavi edebilir. Ancak bu ilaçların ciddi yan etkileri olabilir, bu nedenle hastalığın nedeninin mantar olduğu doğrulanana kadar tedavi ertelenebilir.

Alerjik reaksiyon veya otoimmün hastalığa bağlı enfeksiyöz olmayan menenjit, kortikosteroidlerle tedavi edilebilir. Kansere bağlı menenjit, spesifik kanser için tedavi gerektirir.

Menenjit Aşısı

Çeşitli bakteriyel menenjit tipleri için aşı bulunmaktadır. Meningokokal menenjit, aşıların mevcut olduğu bir versiyondur. Viral menenjit daha yaygındır ancak bakteriyel menenjit daha tehlikeli ve ölümcüldür. Bu nedenle bakteriyel menenjit riski için aşı önceliklidir.

İlk aşı olan meningokok konjügat aşısı, en yaygın bakteriyel serotip tiplerinden dördü için kullanılmaktadır. Uzun süreli etkisi vardır. İkinci aşı olan MenB, belirli bir türü hedefler ve koruma süresi daha kısadır.

Bir menenjit aşısının yan etkileri arasında enjeksiyon bölgesinde ağrı, kızarıklık ve yanma bulunur. Bazı insanlar enjeksiyondan sonra bir veya iki gün boyunca düşük dereceli bir ateş yaşayabilir. Titreme, baş ağrısı, eklem ağrısı ve yorgunluk da mümkündür.

Menenjit ile İlgili Özet Bilgiler

  • Çeşitli menenjit türleri bulaşıcıdır. Viral menenjit; mukus, dışkı, tükürük, hapşırma ve öksürme dahil vücut sıvılarıyla doğrudan temas edildiğinde bulaşır. 
  • Menenjitin en ciddi formu olan bakteriyel menenjit, özellikle meningokokal menenjit, bulaşıcıdır.
  • Hijyen menenjitin en büyük düşmanıdır.
  • Pnömokokal menenjit, bakteriyel menenjitin nadir görülen fakat ciddi ve hayatı tehdit eden bir şeklidir. Tedavi aşamasında bile bu tip enfeksiyonu olan insanların %20’si hayatını kaybediyor.
  • Modern tıp dünyasında menenjit aşıları gelişmiştir. Önleyici tedbir olarak bu aşıları yaptırmak gerekiyor.
  • Çiftlikte çalışanların ve hayvanlarla temas kuranların Listeria enfeksiyon riski fazladır.