Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi

Mustafa Kemal’in İstanbul’daki Çalışmaları

  • Mondros Ateşkes antalşaması imzalandığı dönemde Mustafa Kemal Yıldırım Orduları Komutanı olarak görev yapmaktaydı.
  • Mondros Ateşkes antlaşmasına dayanarak Yıldırım Orduları Komutanlığının lağvedilmesi üzerine 13 Kasım 1918 de Mustafa Kemal İstanbul’a gelmiştir.
  • Mustafa Kemal düşman donanmasını İstanbul da gördüğü gün  “Geldikleri gibi giderler” tarihi sözünü yaveri Cevat Abbas’a söylemiştir.
  • Fethi beyle birlikte“minber”gazetesini çıkararak orduya ve millete mesajlar vermiştir. Gazetenin başyazılarını çoğunlukla Mustafa Kemal, değişik adlarla ya da imzasız yazmıştır.
  • İstanbul Hükümeti temsilcileri ile bir araya gelmiş ve işgallere sessiz kalınmamasını belirtmiş. Ancak bu konuda hedefine ulaşamamıştır.

Mustafa Kemal’in Samsun’a Çıkışı

  • Mustafa Kemal İstanbul da ülkenin içinde bulunduğu durumu görüp arkadaşı Rasim Ferit Bey’e “Hata ettim. İstanbul’a gelmemeliydim. Ne yapıp edip Anadolu’ya dönmenin çaresine bakmalı.” demiş.
  • Rum çetelerinin Türklere saldırması sonucu ortaya çıkan çatışmayı bastırması için Damat Ferit Hükümeti Mustafa Kemal’i olağanüstü yetkilerle Samsun’a göndermek zorunda kalmıştır. Mustafa Kemal bu görevle istediği hedeflere ulaşma fırsatını bulmuştur.
  • 30 Nisan 1919’da hükümet tarafından 9. Ordu Müfettişliğine atanan Mustafa Kemal’in askeri yetki ve görevleri şunlardır:
    • 9. Ordu Komutanı olarak hem idari hem de askeri makamlara emir verebilecekti.
    • Verilen bu yetkiyle belirlenen illeri (Samsun, Trabzon, Kastamonu, Ankara, Sivas, Erzurum, Bitlis, Van, Diyarbakır) denetleyebilecekti.
    • Bölgedeki güvenliği sağlayacaktı.
    • Bölgede bulunan orduları terhis edebilecekti.
    • Halkın elinde bulunan silah ve cephaneleri toplayacaktı.
    • Halka silah dağıtan kuruluşları ortadan kaldıracaktı.
  • 16 Mayıs 1919 da “Bandırma Vapuru” ile İstanbul’dan ayrılan Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919 Samsun’a gelmiştir.
  • Bölgede ki çatışmayı önleme adına bazı önlemler aldıktan sonra 20. Kolordu Komutanı Ali Fuat, 15. Kolordu Komutanı Kazım Karabekir ile bağlantı kurarak milli mücadeleye hazırlık yönünde fikir birliğine varmışlardır.
  • Bölgede bulunan durumu değerlendirip Samsun Raporu olarak İstanbul’a gönderdi.

Samsun Raporu (22 mayıs 1919)

  • Bölgede çıkan karışıklıktan Rum çetelerinin sorumlu olduğu,
  • İzmir’in işgalinin işgalinin haksız olduğunu ve milletin bundan yara aldığı,
  • İngilizlerin Samsun ve civarına asker çıkarmalarının haksız olduğu

gibi ifadeler yer almıştır.

  • Mustafa Kemal Rum çetelerinin yoğunluğu ve şehrin işgal altında olmasından dolayı 25 Mayıs 1919 da Samsun’dan Havza’ya geçmiştir.

Havza Genelgesi (28 mayıs 1919)

  • Havza genelgesi ulusal mücadelenin ilk genelgesidir.
  • Mustafa Kemal Havza’ya gelmesiyle birlikte milli şuuru uyandırarak, milli birliği sağlamayı hedeflemiştir.
  • Mustafa Kemal bu genelge ile kendisine verilen görevin dışına çıkmıştır. İtilaf devletlerinin baskısıyla İstanbul Hükümeti Mustafa Kemal’i İstanbul’a geri çağırmış ancak Mustafa Kemal bu çağrıya uymayarak Amasya’ya geçip daha kapsamlı bir genelge hazırlamıştır.

Genelgenin İçeriği

  • İşgaller mitingelerle protesto edilmelidir.
  • Mitinglerde azınlıklara saldırılmamasına önem gösterilmelidir.
  • Büyük devletlere ve İstanbul Hükümetine protesto telgrafları çekilmelidir.

Amasya Genelgesi (Tamimi) (22 Haziran 1919)

  • Amasya Genelgesi Mustafa Kemal’in yaveri Cevat Abbas tarafından kaleme alınmıştır.
  • Mustafa Kemal Milli birliği kurup, milli bağımsızlığı gerçekleştirmek için Havza’dan ayrılarak Amasya’ya geldi. Burada Müdafaa-i Hukuk Cemiyetinin kurulmasını sağlamıştır. Komutan ve yetkililerle görüşmeler yapmış sonucunda Amasya Genelgesi yayımlanmıştır.

Bu genelge;

  • Rauf Orbay
  • Refet Bele
  • Ali Fuat Cebesoy
  • Mersinli Cemal Paşa
  • Kazım Karabekir

tarafından da onaylanmıştır.

Amasya Genelgesinde Alınan Kararlar

Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir.

Yorum

  • Bu maddede ulusal mücadelenin gerekçesi belirtilmiştir.
  • Topyekün bir mücadelenin çağrısıdır.

İstanbul Hükümeti üzerine aldığı sorumluluğun gereklerini yerine getirmemektedir.

Yorum

  • Bu madde ile İstanbul Hükümeti ilk defa eleştiri almıştır.
  • Kurtuluş savaşının gerekçelerindendir.

Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.

Yorum

  • Kurtuluş Savaşı’nın amaç ve yöntemi belirtilmiştir.
  • İlk defa ulusal egemenlikten bahsedilerek rejimin değişebileceğinin ilk sinyalleri verilmiştir.

Milletin haklarını dile getirmek için, her türlü etki ve denetimden uzak bir heyetin kurulması gerekmektedir.

Yorum

  • Baskı altında olan İstanbul Hükümetinin tutumundan oluşan otorite boşluğunun doldurulması hedeflenmiştir.
  • Erzurum Kongresinde oluşturulacak, sivas Kongresinde genişletilecek Temsilciler Kuruluna işaret edilmiştir.

Anadolu’nun her bakımdan güvenilir yeri olan Sivas’ta Milli bir kongrenin toplanması kararlaştırılmıştır. Bunun için halkın güvenini kazanmış, 3 temsilcinin hemen yola çıkmasının gerektiği vurgulanmıştır.

Yorum

  • Milli birlik ve beraberlik vurgulanmıştır.
  • Ulusal mücadele halka mal edilerek, demokratik bir şekilde devam etmesi hedeflenmiştir.
  • Mücadelenin merkezi bir yapıya kavuşması sağlanmak istemiştir.

Sivas Kongresi’ne katılacak temsilciler Müdafaa-i Hukuk ve Redd-i İlhak cemiyetleri ile belediyelerce seçilecektir.

Yorum

  • Temsilcilerin ulusal mücadele yanlısı kişiler olması istenmiş, halkın iradesine dayandırmak istenmiştir.

Askeri ve milli örgütler hiçbir suretle dağıtılmayacak, silahlar teslim edilmeyecektir.

Yorum

  • Mondros Ateşkes’e karşı çıkılmış, askeri mücadelenin yapılacağının sinyalleri verilmiştir.

Doğu illeri adına 10 Temmuz da Erzurum’da bir kongre toplanacaktır. Diğer illerden çağırılan delegeler Sivas’a varabilirse Erzurum Kongresinin delegeleri de Sivas’ta yapılacak genel kongreye katılmaya çalışacaktır.

Amasya Genelgesinin Önemi

  • Bir ihtilal beyannamesidir.
  • Kurtuluş Savaşı’nın amacı, yöntemi ve gerekçesi belirtilmiştir.
  • Ulus iradesine dayalı bir yönetimden ilk defa bahsedildi.
  • Türk milletini; hem görevini baskı nedeniyle yapamayan İstanbul hükümetine hem de işgalci güçlere karşı mücadeleye çağıran bir belge niteliğindedir.
  • Mustafa Kemal’in resmi görevi devam ederken yaptığı son faaliyettir.
  • Mustafa Kemal Amasya Genelgesi’yle birlikte gönderdiği mektupta “Artık, İstanbul Anadolu’ya hakim değil, tabi olmak mecburiyetindedir.” demiştir.
  • Amasya Genelge’sinin yayımlanmasından sonra 7-8 Temmuz da Mustafa Kemal’e askerlik görevinden alındığı bildirildi. Aynı günün gecesi Mustafa Kemal askerlik görevinden istifa ettiğini belirterek sine-i millete dönmüştür.

Erzurum Kongresi

Kongreyi Toplayanlar

  • Mustafa Kemal
  • Kazım Karabekir(XV. Kolordu Komutanı)
  • Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri ve Kars İslam Şurası

NOT: Erzurum Kongresi’ni geçici başkan olarak Hoca Raif Efendi açmıştır. Kongre 56 delegenin katılımıyla çalışmalarına başlamıştır. Daha sonra yapılan seçimle Mustafa Kemal Paşa başkan seçilmiştir.

Erzurum Kongresinin Toplanmasında;

  • Doğu Anadolu’nun Ermenilere verilme olasılığı
  • Karadeniz’de Pontus Rum Devleti kurulması amacıyla girişilen faaliyetler
  • Anlaşma Devletleri’nin Osmanlı Devleti’nin kimi bölgelerini işgal etmesi
  • Erzurum’da ve Trabzon’da kurulan cemiyetlerin birleştirilmek istenmesi

etkili olmuştur.

NOT: Erzurum Kongresine Mustafa Kemal Paşa ve Rauf Orbay, Kazım Yurdalan ve Cevat Dursunoğlu’nun istifa etmesiyle delege olarak katılmışlardır.

Erzurum Kongresinin Maddeleri

Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz.

Yorum

  • İlk defa ulusal sınırlardan bahsedilmiştir.
  • Misak-ı Milli’nin temeli atılmıştır.

Her türlü yabancı devlet işgaline ve müdahalesine karşı Osmanlı Devleti’nin dağılması halinde millet birleşerek karşı koyacaktır.

Yorum

  • İşgallere karşı direniş cemiyetlerini birleştirmek amaçlanmıştır.

İstanbul Hükümeti vatanın bütünlüğünü koruyamadığı takdirde, bu gayeyi temin için Anadolu’da geçici bir hükümet kurulacaktır. Bu hükümet Milli Kongre tarafından seçilecektir. Kongre toplanmamış ise bu seçimi Temsil Heyeti yapacaktır.

Yorum

  • İlk kez açıkça yeni bir hükümetin kurulmasından bahsedildi.

Kuvay-i Milliye’yi etkin, milli iradeyi hakim kılmak esastır.

Yorum

  • Ulusal egemenlik fikri ortaya atılmıştır.

Manda ve himaye kabul edilemez.

Yorum

  • İlk kez ve açıkça manda zihniyeti reddedilmiştir.
  • Tam bağımsızlık vurgusu yapılmıştır.

Milli Meclisin derhal toplanmasına çalışılacaktır.

Yorum

  • Meclisin açılması ile hükümetin kontrol altına alınması amaçlanmıştır.

Saltanat ve hilafet makamı korunacaktır.

Erzurum Kongresi İLK’leri:

  • İlk kez milli sınırlardan bahsedildi.
  • İlk kez mandacılık reddedildi.
  • İlk kez Mebusan Meclisinin açılması dile getirildi.
  • İlk kez hükümet kurulması fikri gündeme taşındı.
  • İlk kez azınlıklara ayrıcalık verilmeyeceği belirtildi.
  • İlk kez Misakımilli’nin temeli atıldı.
  • Mustafa Kemal İlk kez bu kongrenin başkanlığına seçildi.

Balıkesir-Alaşehir-Nazilli Kongreleri (26 Temmuz- 25 Ağustos 1919 )

  • İzmir Reddi İlhak Cemiyeti tarafından toplanan bölgesel kongrelerdir.
  • Yunanlıların İzmir’i işgal etmelerine karşılık kuruldu.
  • Türkiye’nin bağımsızlığında en büyük rolü oynayan Batı Cephesi bu kongrede alınan kararlar sonucu açıldı.
  • Padişaha halifeliğe bağlı kurulan; fakat bölgesel bağımsızlığı isteyen kongrelerdir.

Afyon Kongresi (2 Ağustos 1920)

  • Bu kongreye Mustafa Kemal katıldı.

Pozantı Kongresi (5 Ağustos 1920)

  • En son toplanan kongredir.
  • Mustafa Kemal’in katıldığı son kongredir.
  • TBMM’nin açılışından sonra toplandı.
  • Adana ve çevresini Fransız ve Ermenilere karşı korumak amacıyla toplandı.

Edirne-Lüleburgaz Kongresi (31 Mart – 2 Nisan 1920)

  • Trakya-Paşaeli Cemiyeti tarafından toplandı.
  • Kongrede bölgesel cumhuriyet fikri tartışıldı.

Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919)

Başkanı: Mustafa Kemal

Toplanmasına karak verilen belge: Amasya Genelgesi

Sadrazam: Damat Ferit Paşa

  • Amasya Genelgesi’nde alınan karar sonucu Mustafa Kemal başkanlığında toplandı.
  • Mustafa Kemal, Bu kongrede “Ya İstiklal Ya Ölüm” dedi.

Sivas Kongresi Öncesi Meydana Gelen Olumsuz Gelişmeler

Ali Galip Olayı: Elazığ Valisi Galip, Sivas Kongresi’ni engellemeye dağıtmaya çalıştı; fakat başarılı olamadı.

İngiliz Binbaşı Noel Olayı: Sivas Kongresi’nin basılmasını tasarlayan; fakat başarılı olmaya olaydır.

Manda Tartışması: Amerika Mandasını isteyen bazı kişiler Manda Yönetimini savundular. Sivas Kongresi’nde en çok tartışılan konu Manda Yönetimi oldu.

Başkanlık Tartışması: Bazı çevreler Mustafa Kemal’in başkan olmasını engellemeye çalıştı. Kongrede tartışılan konulardan biridir.

Sivas İşgal Duyurusu: Fransız ve İngilizler Sivas’ı işgal edeceklerini bildirdiler.

Sivas Kongresinin Maddeleri

Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz.

Yorum

  • Erzurum Kongresinde alınan Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz ile ilgili karar genişletilmiştir.

Manda ve himaye kabul edilemez.

Yorum

  • Erzurum Kongresi’nde karar altına alınan bu görüş, Sivas Kongresi’nce “Ya istikal ya ölüm!”sözü ile canlı tutulmuştur.
  • Bu tür talepler son kez ve kesin olarak reddedilmiştir.

Yararlı cemiyetler “Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” adıyla çatı altında birleştirildi.

Yorum

  • Bu tüzük ülkeyi ve tüm milleti kapsamış ve yönetim tek elde toplanmıştır.

Temsil heyeti, “Doğu illerini temsil eder ifadesi”, “tüm yurdu temsil eder” şeklinde değiştirildi.

Yorum

  • Milli Mücadelenin yürütme yetkisi Temsilciler Kurulu’na verildi. Temsilciler Kurulu yürütme yetkisini ilk Ali Fuat Paşa’yı Batı Anadolu Kuvay-ı Milliye Komutanlığı’na atayarak kullandı.

Sivas Kongresi’nin Önemi ve Sonuçları

  • Her yönüyle ulusal tek kongredir.
  • Milli birlik ve beraberlik sağlandı.
  • Kurtuluş Savaşı’nı tek çatı altında toplandı.
  • Mustafa Kemal’in başkanlığını yaptığı ilk ve tek kongredir, Başkan yardımcılığını ise Bekir Sami Bey ve Rauf Orbay yapmıştır.
  • Mustafa Kemal’e karşı ilk muhalefet bu kongreden çıktı.
  • Mustafa Kemal’in mücadelesi ve Anadolu’da gelişen milli hareketlerin etkisi sonucunda, Damat Ferit Paşa Hükümeti istifa etmiştir.
  • Bu istifa Kurtuluş Savaşı’nın ilk siyasi başarısıdır.
  • Mustafa Kemal, Kongre sonrası Sivas’a gelen Amerikalı General James Harbord’la yaptığı konuşmada; “Her şeye rağmen, yurdumuzu kurtarmak, özgür ve uygar bir Türk devleti kurmak, insan gibi yaşayabilmek için yapacağım bu” diyerek yeni bir devlet kurma isteğini dile getirmiştir.

General James Harbord Raporu (Yakın Doğu Hareketleri)

  • Milli Mücadeleyi destekleyen bu rapor, bir araştırma raporudur.
  • General Sivas, Erzincan, Kars, Erzurum, Batum bölgelerini gezerek, edindiği izlenimleri ABD Başkanı Wilson’a rapor halinde sunmuştur.
  • Bu raporda Anadolu’da ermenilerin katledilmediği, Anadolu’ da mücadele edenlerin kararlı oldukları gibi maddelere yer verilmiştir.

Amasya Görüşmeleri ve Protokolü (20-22 Ekim 1919)

  • Sadrazam : Ali Rıza Paşa
  • Temsilciler Kurulu adına: Mustafa Kemal
  • İstanbul Hükümeti adına: Bahriye Nazırı Salih Paşa

Alınan Kararlar

  • Türk vilayetlerinin düşmana hiç bir sebepten dolayı teslim edilmemesi, Türk vatanının bütünlüğünün ve istikbalinin korunması,
  • Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti hukuki bir kuruluş olarak İstanbul Hükümeti tarafından tanınacaktır,
  • Mebuslar Meclisi’nin İstanbul’da toplanması güvenlik açısından uygun olmadığı kabul edilecek,
  • Mebusan Meclisi toplanacak ve milletvekili seçimleri serbest bir şekilde yapılabilecektir,
  • Sivas Kongresi Kararları İstanbul Hükümeti tarafından kabul edilecek,
  • Müslüman olmayan topluluklara siyasi hakimiyeti ve sosyal dengeyi bozacak imtiyazlar verilmeyecek,
  • Manda ve Himaye kesinlikle kabul edilmeyecek,
  • İtilaf Devletleri ile Osmanlı Devleti arasında barışın kurulması için toplanacak konferansa, Temsil Heyeti tarafından da uygun görülen kimselerin gönderilmesi,
  • Mebuslar Meclisi’nin İstanbul da toplanması güvenlik açısından doğru değildir.
  • İstanbul Hükümeti’nin imzalayacağı uluslararası antlaşmalarda Temsilciler Kurulu’nun görüşleri de sorulacak.

Yorum

İstanbul Hükümeti, otoritesini tek başına kullanmak istediğinden bu maddeyi kabul etmedi.

Sonuçları ve Önemi

  • İstanbul Hükümeti, Temsil kurulunu ve Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyetinin hem varlığını hem de gücünü hukuken ilk kez tanıdığı anlamına gelmektedir.
  • Salih Paşa Amasya Protokolü Karalarını kabul ettireceğini, aksi takdirde istifa edeceğini söylemiş. İstanbul’a gittiğinde çalışmalara başlamış ancak hükümete Mebusan Meclisi’nin açılması hariç bu protokolü kabul ettirememiş, istifa da etmemiştir.
  • Seçimler rahat bir ortamda yapılmış, Mustafa Kemal Erzurum Milletvekili seçilmiştir.

Temsil Heyetinin Ankara’ya Gelişi (27 Aralık 1919)

  • Coğrafi konum yönünden güvenli bir yer olması,
  • Ulaşım ve haberleşme açısından elverişli olması,
  • İşgale uğramamış olması,
  • Batı Cephesine yakın olması,
  • İstanbul’a yakın olması,
  • Ankara halkının ve Ankara müftüsü Rıfat Börekçi’nin Milli Mücadele yanlısı olması,

NOT: Kazım Karabekir Doğu Cephesindeki gelişmelerden uzak kalınacağı endişesiyle itiraz etmiştir.

Son Osmanlı Mebusan Meclisinin Toplanması (12 Ocak 1920)

  • Son Osmanlı Mebusan Meclisi, 12 Ocak 1920 de padişahın beyaannamesi okunarak açılmıştır.
  • Mustafa Kemal, Mebuslar Meclisi için yapılan seçimlerde Erzurum Milletvekili seçilmiştir.
  • İstanbul’da toplanan bu meclise katılmayan Mustafa Kemal, Ankara’daki arkadaşlarından Mebusan Meclisinde uygulamaları için şu isteklerde bulunulmuştur;
    • Mecliste Müdafaa-i Hukuk Grubunun kurulması,
    • Kendisinin meclis başkanı seçilmesi,
    • Misakmilli kararlarının kabul edilmesi,
  • Mustafa Kemal’in isteği doğrultusunda mecliste Müdafaa-i Hukuk Grubu kurulamamış, Müdafaa-i Hukukçular Felah-ı Vatan grubunu kurmuşlardır,
  • Mustafa Kemal meclis başkanı seçilememiş,
  • Mustafa Kemal’in isteklerinden sadece Misak-ı Milli kararlarını kabul ettirmişlerdir.
  • Mebusan Meclisinin Misak-ı Milli kararlarını alması sonucu İtilaf Devletleri meclisi basıp dağıttılar, bir çok milletvekilini tutukladılar. Bu durum milli iradeyi yok saymıştır. Bunun üzerine Vahdettin meclisi kapattı.

Misak-I Milli (Milli Yemin-Ant) (17 Şubat 1920)

Misak-ı Millinin Maddeleri

  • Osmanlı Devletinin Mondros Ateşkes Anlaşmasınını imzaladığı tarihte Müslüman ve Türk nüfusunun yaşadığı topraklar (sınırlar) bir bütündür, bölünemez.
  • Halk oyu ile ana vatana katılan üç sancakta (Kars, Ardahan, Batum) gerekirse halk oyuna başvurulacaktır.
  • İstanbul şehri ve Marmara’nın güvenliği her türlü tehlikeden uzak tutulmalıdır. Ticaret gemilerinin Çanakkale ve İstanbul boğazlarından geçişi, ilgili devletlerin oy birliği ile verecekleri karara bağlı kalacaktır.
  • Azınlık hakları, komşu memleketlerdeki Müslüman halkların korunması şartı ile kabul edilecek ve sağlanacaktır.
  • Mali, siyasi, hukuki engellemeler (kapitülasyonlar) kaldırılacak. (İlk kez kapitülasyonlara karşı çıkıldı)
  • Arap illerinin geleceği halk oylamasına bırakıldı.
  • Batı Trakya’nın hukuki durumunun tespiti de halkın tam bir serbestlikle vereceği oyla belirlenmelidir.

İstanbul’un Resmen İşgali (16 Mart 1920) Ve Mebusan Meclisinin Dağıtılması (11 Nisan 1920)

Osmanlı Mebuslar Meclisinin açılmasına karşı çıkamayan İtilaf Devletleri, Mebuslar Meclisinde Anadolu da milli hareketin son bulacağı düşüncesi doğrultusunda kararlar alınmayınca tavırlarını değiştirerek İstanbul’u resmen işgal ettiler.

İstanbul İşgalinin Sonuçları

  • İtilaf Devletleri Harbiye Nazırı Cemal Paşa ile Genelkurmay Başkanı Cevat Şakir Paşa’yı mücadeleci yapılarından dolayı görevlerinden aldılar.
  • Ali Rıza Hükümeti bu baskılara dayanamayarak istifa etmiş ve yerine Salih Paşa hükümeti kurulmuştur. Bu hükümet Misak-ı Milli kararlarının iptali için yapılan baskılara karşı boyun eğmemiştir.
  • 9 Martta Türk Ocağı itilaf devletlerince işgal edilmiş.
  • 15 Martta 150 Türk aydını tutuklandı.
  • 16 Martta İstanbul resmen işgal edilmiş,
  • 20 Martta Mebusan meclisi tarafından basılmış,
  • İşgalci güçler Salih Paşadan milli mücadeleyi tanımamasını istemişler, Salih Paşa bunu kabul etmeyince, 2 Nisan 1920 de istifa etmek zorunda kalmıştır. 5 Nisan 1920 de Damat Ferit tekrar sadrazamlığa getirilmiştir.

NOT: İstanbul’un işgaline dair ilk bilgileri Mustafa Kemal’e “Mim mim Grubu” göndermiştir. Haberi gönderen ise *Telgrafçı, Manastırlı Hamdi Bey”dir.

Temsil Heyeti’nin İşgale Karşı Aldığı Tedbirler

  • İstanbul ile telgraf ve telefon bağlantısı kesilerek, haberleşmeye son verilecek,
  • İtilaf Devletlerinin Anadolu’yu işgal etmeleri ihtimaline karşılık Geyve ve Ulukışla civarındaki demir yolları tahrip edildi,
  • Anadolu’dan İstanbul’a resmi ve kıymetli eşya göndermesine izin verilmeyecek,
  • İtilaf Devletlerinin İstanbul’daki tutuklamalarına karşılık bazı İtilaf subayları tutuklandı,
  • İşgal, protesto bildirisiyle dünya kamuoyuna duyurulacak.

Milli Mücadelede Basın-Yayın

Mustafa Kemal’in Kurduğu Gazeteler

Mimber, İrade-i Milliye, Hakimiyet-i Milliye, Anadolu Ajansı

Minber:

  • Mustafa Kemal ve Ali Fethi Okyar’ın İstanbul’da çıkardıkları gazetedir.

İrade-i Milliye:

  • Milli Mücadelenin doğrudan sözcülüğünü yapan gazetedir.
  • Sivas Kongresinden sonra 3 sene değişik dillerde çıkarıldı.
  • Mustafa Kemal tarafından “Benim Gazetem” şeklinde nitelendirmiştir.

Hakimiyet-i Milliye:

  • Anadolu Rumeli Müdafai Hukuk Cemiyetince çıkarıldı.
  • TBMM’nin yarı resmi organıdır.
  • Mustafa Kemal’in yazıları da yer almıştır.
  • 1935’ten sonra “Ulus” gazetesi adı ile basılmıştır.

Ceride-i Resmiye:

  • TBMM’nin resmi yayın organıdır.
  • Teşkilatı Esasiye Kanunu yayımladı.
  • Cumhuriyetin ilanından sonra adı “Resmi Gazete” oldu.

Anadolu Ajansı:

  • Halide Edip, Yunus Nadi gibi düşünürlerin öncülüğünde kurulmuştur,
  • Matbuat ve İstihbarat Müdürlüğü’ne bağlı çalışmıştır.

Albayrak:

  • Doğu Anadolu Müdafa-i Hukuk Cemiyeti çıkardı.
  • İttihat-Teraki Partisi’nin yayın organıydı.

Açıksöz:

  • Kastomunu’da çıkarıldı.
  • İstiklal Marşı’nı yayımlayan ilk gazetedir.

Vakit:

  • Ahmet Emin ve Mehmet Asım tarafından İstanbul’da çıkarılmıştır.
  • Renkli basılan ilk gazetedir.

Küçük Mecmua: Ziya Gökalp tarafından Diyarbakır da çıkarılmıştır.

Sebiü’lreşad: Mehmet Akif Gazetesi olarak bilinir.

İkdam:

  • Yunus Nadi tarafından çıkarılmıştır.
  • Mustafa Kemal’in “Geldikleri gibi giderler” sözü ilk bu gazetede yayımlanmıştır.

Tanin:

  • Hüseyin Cahit tarafından çıkarılmıştır.

İleri:

  • Celal ve Suphi Nuri tarafından çıkarılmıştır,
  • Mustafa Kemal’in isimsiz yazılarına yer vermiştir.

Diğer Gazeteler

Hadisat, Le Pays (Vatan), Tevhid-i Efkar, Öğüt, Babalık, İzmir’e Doğru

Milli Mücadele Karşıtı Yayınlar

  • Peyamı-Sabah
  • Alemdar
  • Yeni Dünya
  • Selamet
  • Zafer
  • Ümit
  • Aydede
  • Zincirbent
  • Türkçe İstanbul
  • Şarkın Sesi
  • Güleryüz
  • İrşad
  • Tan
  • Köylü


KPSS tarih notları için tıklayınız…