İslamiyet Öncesi Türk Tarihi Kültür ve Medeniyeti

Devlet (il) Yönetimi

Kimler Hükümdar Olabilir

  1. Kurultay ( Toy/Kengeş) tarfından seçilen kişi
  2. taht mücadelesini kazanan kişi
  3. Ölen hükümdarın vasiyeti üzerine tahta geçen kişi

Hükümdarın Kullandığı Ünvanlar

HanHakanKağanTanyu
YabguSanyuİlterişİdikut
ErkimİltebertanhuAy Tengri

Hükümdarlığın Sembolleri

Ok- yaySancak ( Bayrak)Kotuz ( sarguç)
Otağ ( çadır)Nevbet ( davul)Taht ( Örgin)

Hatun (Katun)

Kurultaya katılırlar.

Hükümdar savaşa veya sefere gittiği zaman tahta vekalet eder ve elçi kabul ederler.

Başka ülkelere değerli hediyeler gönderirler.

Kut Anlayışı

Gök tanrı tarafından hükümdara verilen yönetme kudretidir.

Kan yoluyla geçer. (Oğul, Yeğen, Amca, Kardeş)-(OYAK)

İkili teşkilat

Batı (Sol)Doğu (Sağ)
Ⅱ. Kağan  (Yabgu)Ⅰ. Kağan (Kağan)
İç işlerinde serbest, dış işlerinde doğuya bağlıdır.Devletin merkezidir. Çadırı doğuya doğru bakar.
Din ve inanış

Gök tanrı;

Tektir, somutlaştırılamaz. (Puta tapma yoktur)

Cennet ( uçmağ)  cehennem ( tabu) anlayışı vardır.

Kurganlara (mezar)  eşyaları ile birlikte gömülürler.

Cenaze törenlerini “yuğ” ağıtlara  ise  “sagu” denir

Balbal mezar taşları bulunur.

Şamanizm;

Din adamlarına şaman, kam,  baksı  denir.

Şamanizm büyücülüğe dayanır.

Atalar kültürü;

Ataların onları koruduğuna inanırlar.

Doğa kuvvetlerine inanma vardır.

Hukuk

Hukukun temeli töreye dayanır.

Töreyi yazılı hale getiren devlet Uygurlardır.

Töre değişebilir.

Hakan dahil herkes töre’ye uymalıdır

Törenin kaynakları;

Halk

Hükümdar

Bey beyleri

Not: İlk Türk devletlerinde siyasi davalara Hükümdar.  Adli davalara ise “Yarguci” bakar.  Hükümdarların dini törenlere ve davalara karışmamış olması laik  yapıyı gösterir.

Ordu

Ordunun temeli onlu sisteme dayanır.

Ordu millet anlayışı hakimdir.

Hazarlar Türklerde ücretli askerlik yoktur.

Ordu süvari birliklerden oluşur.

Hükümdar ordunun komutanıdır.

Çeşitli taktikler kullanılmıştır ( Turan, Hilal, Kurt Kapanı)

Mızrak, süngü, kılıç/kalkan, yay ve ıslıklı ok gibi silahlar kullanılmıştır.

Edebiyat

Sözlü

  • Sagu: Ağıt
  • Sav: Atasözleri
  • Koşuk: Şiir
  • Destanlar
    • Sözlü Destanlar

Alp Er Tunga: Şu (İskit)

Türeyiş, Göç: Uygur

Oğuz Kağan: Asya Hun

Manas: Kırgız

Ergenekon, Bozkurt: Göktürk

Dede Korkut: Oğuzlar

  • Yazılı Destanlar

Orhun Yazıtları, Çayr Yazıtlar: ⅡGöktürk (Kutluk)

Yenisey Yazıtları: Kırgızlar

Karabalgasun,  moyen-çur, sine-Uşi, Servey  Yazıtları, Toryat Yazıtları, sekiz yükme,  Altun yoruk, Irk Bitig, ulaan yazıtları : Uygurlar

Omurtak Yazıtları: Bulgarlar

Bilim

Bilim adamlarına keneşçi (tayanç) denir.

Bilim adamları Keneş Meclisi kurarak hükümdara danışmanlık yaparlar.

12 hayvanlı takvimi Türkler oluşturdu ve kullandı.

Sosyal Yaşam

Aileye (Oguş) önem verilirdi.

Çekirdek aile tipi mevcuttur.

Ataerkil bir toplumdur.

Sınıflı bir toplum yapısı yoktur. Dayanışma esastır.

Özel mülkiyet gelişmemiştir. (Uygurlara kadar)

Tek eşlilik esastır. (monogami)

Ekonomik Hayat

Temel geçim kaynağı hayvancılıktır.

Tarımla ilgilenmişlerdir.

Hunların açtığı sulama kanalları olan “TÖTÖ” yu Göktürkler’de kullanmıştır.

Orak, saban,  el değirmenleri ve pişmiş buğday taneleri bulunmuştur. Bu durum tarımla ilgilendiklerini gösterir.

Ticaret

İpek Yolu: Çin’den başlayıp Avrupa’ya kadar uzanan Ticaret yoludur

Kürk yolu: Pazardan başlayıp Çine kadar uzanır.

Çav, böz, kuanpa denilen kağıt paralar kullanılırdı.

Göktürkler’de  “yarmak” denilen madeni paralar kullanılırdı.

Sanat

Uygurlara kadar taşınabilir eserler yapılmıştır.

Uygurlarda ilk defa kalıcı eserler ortaya çıkmıştır.

Kopuz adı verilen çalgılar vardır.

Şölenlerde raks adı verilen şiirler söylenirdi.

İlk duvar resimleri (fresk)  Uygurlar tarafından yapıldı.

İlk minyatür örnekleri uygurlara aittir.

Halı, kilim çadır işlemeleri gelişmiştir.

(Pazırık, Altın elbiseli adam)

Alfabe

Türklerin ilk alfabesi Göktürk( Orhun)  alfabesidir.  38 harflidir ve sağdan sola doğru yazılır.

Türkler’in kullandığı bir diğer alfabe Uygur alfabesidir.  18 harflidir ve sağdan sola doğru yazılır

İslamiyet Öncesi Türk Devletleri İle İlgili ‘İlk’ler
  1. Tarihte bilinen ilk Türk topluluğu İskitlerdir.
  2. Tarihte bilinen ilk teşkilatlı Türk devleti Asya Hun Devleti’dir.
  3. Türk topluluklarını ilk kez bir çatı altında toplayan Asya Hun Devleti’dir
  4. Türklerin kullandıkları ilk alfabe; 38 harfli Göktürk alfabesidir.
  5. Tarihte Türk adıyla kurulan ilk devlet Göktürkler’dir
  6. Türkler hakkında mevcut ilk belge; MÖ. 318 tarihli Hun –Çin ticaret sözleşmesidir.
  7. Türklerin bıraktıkları ilk yazılı belge II. Göktürk Devletine ait Orhun Kitabeleri’dir.
  8. Göçebeliği bırakarak yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti Uygurlar’dır.
  9. Göktanrı inancından ayrı bir dine inanan ilk Türk devleti Uygurlar’dır.
  10. Museviliği kabul eden ilk ve tek Türk topluluğu Hazarlar’dır.
  11. Madeni parayı kullanan ilk Türk devleti Türgişler’dir.
  12. Avrupa’da kurulan ilk Türk devleti Avrupa Hun Devleti’dir
  13. Türklerle Bizanslılar arasında imzalanan ilk antlaşma Margus Barış Antlaşmasıdır.
  14. Atı evcilleştirdiği kabul edilen ilk topluluk İskitlerdir.
  15. Pantolon ve kemer tokasını dünyaya tanıtan ilk topluluk İskitlerdir.
  16. İslamiyeti kabul eden ilk Türk boyu Karluklardır.

KPSS Tarih notları için tıklayınız…