Dünya genelinde diyabet hastası sayısı son 20 yılda iki katından fazla artmıştır. Oldukça endişelendirici diğer bir gelişme, Tip 2 diyabetin beklenmedik şekilde gençlerde ve çocuklarda görülmeye başlanmasıdır. Diyabet hastası artışındaki ivmenin giderek yükseleceği tahmin edilmektedir. İnsülin direnci, birçok klinik tabloya neden olan obezite ve abdominal yağ dokusu kitlesi ile yakından ilişkili bir metabolik bozukluktur ve dolaşımda normal konsantrasyondaki insüline karşı azalmış cevap olarak tanımlanır. En yaygın formu ve en iyi bilineni, tip 2 diyabet ve metabolik sendromdur. Metabolik sendrom, abdominal obezite ve/veya insülin direnci ile ilişkili kardiyometabolik risk faktörleri demetidir. İnsülin direncinin neden olduğu Tip II DM, önemli ve önlenebilir bir hastalık olmakla birlikte gün geçtikçe artan kronik bir hastalıktır. Yapılan çalışmalara göre yaşam tarzı müdahalelerinden olan yeterli ve dengeli beslenme, diyabetin ortaya çıkmasının engellenmesinde, geciktirilmesinde, komplikasyonların oluşmasında ve önlenmesinde önemli bir role sahiptir.

İnsülin Direnci Hangi Hastalıkla İlişkilidir?

İnsülin direnci birçok klinik tabloya neden olabilir. Uzun süren insülin direnci durumunda tip 2 diyabet, kalp hastalıkları, hipertansiyon, oksidatif stres ve bazı maligniteler (kolon, meme, endometrial kanserler) gelişebilir.

İnsülin Direncine Eşlik Eden Risk Faktörleri

  • Obezite,
  • Hipertansiyon,
  • Damar yapısında bozulmalar,
  • HDL kolesterol düzeyinde azalma,
  • Trigliserit düzeyinde artış,
  • LDL partiküllerinde artış,
  • Fibrinojen seviyelerinde artış,
  • Trombosit çökelmesinde artış,
  • CRP ve diğer enflamatuvar sitokinlerde artış,
  • Böbrek hastalıklarına sebep olabilen mikroalbüminüri,
  • Kalp hastalıkları ile ilişkili ventrikül hipertrofisi,
  • Kalp hastalıkları,
  • İnme,
  • Ürik asitte artış.

İnsülin Direncinin Belirtileri Nelerdir?

  • Yorgunluk,
  • Halsizlik,
  • Kilo alma,
  • Zor kilo verme,
  • Doymama,
  • Sık acıkma,
  • Uyku basması,
  • Gün içinde iştah patlamaları,
  • Tatlıya düşkünlük,
  • Terleme,
  • Kilo verememe,
  • Göbeklenme,
  • Kalçalarda yağlanma,
  • Tansiyon dengesizlikleri,
  • Konsantrasyon bozuklukları,
  • Unutkanlık,
  • Yemeklerden sonra uyuyakalma,
  • Performans düşüklüğü en sık görülen belirtileridir. Yine de tüm belirtilerin herkeste aynı şekilde olması beklenmez.

İnsülin Direnci Nasıl Tespit Edilir?

Açlık insülin düzeyinin tek başına insülin direncini doğruya yakın olarak yansıtabileceğine dair çalışmalar mevcuttur. Normal glikoz toleranslı bireylerde, açlık insülin düzeyi 13 mikroU/ml olanların %74’ünde, ≥18 mikroU/ml olanların da tümünde insülin direnci saptanmıştır. Açlıkta normal insülin düzeyi 2-10 mikroU/ml’dir. Klinik pratikte en sık kullanılan diğer insülin direnci ölçüm metodu HOMA formülüdür. Açlık insülin ve glikoz ölçüm sonuçları formülde yerine konularak HOMA değeri hesaplanır. Normal bireylerde HOMA değeri 2,7’den küçük olmalıdır, güncel pratikte 1.8’ den küçük olmasını isteyen hastaneler mevcuttur. HOMA değeri 1.8-2,7 ve üzerinde ise değişik derecelerde insülin direncini gösterir.

İnsülin Direnci Nasıl Tedavi Edilir?

İnsülin direncinin çaresi hemen her hastalık ya da hastalık öncesi belirtinin tedavisinde olduğu gibi ilk olarak sağlıklı beslenmek ve öğünlerde doğru karbonhidrat, protein ve yağ seçimi yapmaktır. İnsülin direnci tedavisinde ilk hedefimiz, hücre zarının eski esneklik ve sağlığını geri kazanmasını sağlamaktır. Bunun için de vücudun doğru beslenme ile birlikte iyi yağlara ihtiyacı vardır. Çalışmalar, tedavi edilmeyen insülin direnci vakalarının dört yıl içinde tip 2 diabet hastalığına gittiğini göstermektedir. İnsülin direnci varlığında, yaşam tarzı değişiklikleri ile insülin direncini geriletme hedeflenir. Şayet geriletilemeyecek duruma gelmiş ve klinik problemler ortaya çıkmışsa, hastalığa uygun ilaç tedavisi verilebilir. İnsülin direnci temelinde ortaya çıkan hastalıkların medikal tedavisine ek olarak, yaşam tarzı değişiklikleri ve egzersiz, ilaçların etkinliğini arttırmaktadır. Beslenme tedavisinin amacı, insülin direncini düzeltmek ve insülin direncine bağlı bozuklukları önlemektir. Hastalarda vücut ağırlığının %5-10’u kadar kilo verilmesinin insülin direncini azalttığı gösterilmiştir.


Uzman Diyetisyen Betül AY YILMAZ‘ın yazıları için tıklayınız…


Referanslar:

  • https://www.researchgate.net/publication/320338803_Insulin_Direnci_Beslenme_ve_Yagli_Yeme_Istegi_ile_CD36_Reseptoru_Iliskisi
  • https://www.researchgate.net/publication/321431894_Insulin_Direnci_ve_Klinik_Onemi
  • http://www.istanbulmedicaljournal.org/sayilar/6/buyuk/12.pdf