Folik Asit Vücutta Üretilmiyor!

Folat (folik asit) eksikliği, organizmanın önemli metabolik faaliyetlerin sürdürülmesine engel olmakta ve çeşitli rahatsızlıkların oluşmasına neden olmaktadır. Özellikle DNA sentezine katılması, hamileliğin erken dönemlerindeki bebeklerin ve ergenlik dönemindeki çocukların gelişimi açısından oldukça önem taşımaktadır. Günlük diyette sıklıkla tüketilen besinlerde yaygın olarak bulunmasına rağmen, dünyada en sık rastlanan vitamin eksikliği, folik asit eksikliğidir. Bu yüzden gebelik planı ya da gebelik şüphesi olan annelerde dikkatli olunmalı, özellikle folik asit konusunda herhangi bir eksikliğe mahal verilmemelidir. Folik asitin, folik asit (folat) ve folinik asit (5-metil-tetra-hidrofolat-MTHFR) şeklinde kullanılabilir formları vardır. Folat terimi, folik asidin her formunu kapsayan genel bir tanımlamadır. En iyi formun 5-metil-tetra-hidrofolat(MTHFR) olduğu düşünülmektedir. Günlük gereksinim 400 mcg’dir.

Folik Asit Eksikliği Nelere Yol Açar?

1.Nöral Tüp Defekti (NTD): Nöral tüp defekti, fetüste embriyonik gelişim sırasında spinalkord ve beyni etkileyen gelişimsel bir bozukluktur.

2.Ateroskleroz: Folik asit eksikliğinde, vücuttaki homosistein seviyesi artar. Homosistein seviyesindeki artış; kalp krizi, inme ve periferalvasküler hastalık için bir risk faktörüdür. Kalp krizi geçiren hastaların % 20 – 40’ında homosistein seviyesi yüksek olarak saptanmıştır.

3.Troid Hastalıkları: Folat metabolizmasında yer alan 5-metil-tetra-hidrofolat (MTHFR), MS ve CBS (sistatyon beta sentaz) aktivitelerinin tiroid hormonundan etkilendiği bildirilmektedir. Hipertirodizmdefolat düzeyinin yüksek, hipotirodizmde ise düşük olduğu vurgulanmaktadır.

4.Osteoporoz: Postmenapozal kadınların kanında, homosistein seviyesinde artış saptanmıştır. Folik asit desteği ile (folik asit seviyesi normal olsa bile) postmenapozal kadınlardaki homosistein seviyesi azalmaktadır.

5.Servikal Displazi: Servikal displazi, serviksteki hücrelerde şekil bozukluğu olmasını tanımlar. Serviks kanseri için kanser öncülü bir belirteçtir. Muhtemelen gebe olan veya doğum kontrol ilacı kullanan kadınlarda anormal raporlanan papsmearın çoğunda, gerçek displaziden ziyade folik asit eksikliği olduğu görülmüştür.

6.Depresyon: Psikiyatrik hastaların çoğunda folik asit eksikliği bulunmaktadır. Folik asit eksikliğinin giderilmesi, özellikle yaşlılar olmak üzere bazı hastalarda, zihinsel ve psikolojik semptomlarda dikkate değer düzelme sağlamaktadır.

Folik Asit Kaynakları Nelerdir?

Memeli hücreleri, folik asidi sentezleyemez. Bu nedenle dışarıdan tüketimi zorunludur. Kırmızı ve beyaz et, baklagiller, yeşil yapraklı sebzeler, narenciye, bazı meyveler, sebze, et ürünleri ve fermente süt ürünleri gibi birçok besinde folat bulunmaktadır. Karaciğer hariç hayvansal gıdalar folik asitten fakirken, bitkisel gıdalar folik asit bakımından zengindir.

Folik Asit Emilimini Etkileyen İlaçlar

Alkol, östrojenler, sulfasalazin ve barbiturat gibi ilaçlar folik asit metabolizmasını bozarlar.

Folik Asit Eksikliği Nasıl Giderilir?

Bitkisel folat kaynaklarının (özellikle yeşil sebzeler), starter kültür olarak probiyotik bakterilerin ve folat ile güçlendirilmiş fermente gıdaların kullanılması durumunda folat eksikliği ile mücadele edilebilir. Özellikle yüksek folat üretimine sahip probiyotik mikroorganizmaların tüketimi, dışarıdan folik asit takviyesine gerek duyulmadan folat eksikliğinin doğal yolla giderilmesini sağlar. Fermente gıdalardaki probiyotiklerin yüksek miktarda folat üretmesi ile homeostaziye olumlu etkisi, bilim dünyasında büyük ilgi uyandırmaktadır.

Bazı Besinlerin Farklı Miktarlarının Folik Asit İçerikleri

BesinlerMiktarıFolat Miktarı (mcg)BesinlerMiktarıFolat Miktarı (mcg)
Alabalık100750Cornflakes28222
Pirinç185716Kırmızı et85221
Hindi145486Soya fasulyesi180200
Tavuk145373Çubuk kraker60172
Un125364Kuru fasulye262170
Mercimek198358Maydanoz100170
Barbunya171294Brokoli159168
Nohut164282Spagetti140167
Fıstık100280Brüksel lahanası156157
Bamya184269Karaciğer100240
Ispanak180263Böbrek10060
Piliç100250Muz10020
Kuşkonmaz180243Yumurta10020
Avokado1/281Patates10057
Marul10055Ceviz10077
Kpk.ekmek10040Beyaz ekmek10030
Portakal10030Salatalık1009
Havuç10015Bezelye10045
Yeşil fasulye10055Lahana10030

En iyi kaynaklar (Porsiyonunda 100 mcg’dan fazla folik asit bulunanlar)

Taze, çiğ veya pişmiş Brüksel lahanası, kuşkonmaz, ıspanak ve karaciğer.

İyi kaynaklar (Porsiyonunda 50-100 mcgfolik asit bulunanlar)

Taze, çiğ, dondurulmuş veya pişmiş brokoli, lahana, yeşil fasulye, karnabahar, bezelye, bamya, pişmiş soya fasulyesi, nohut. Böbrek ve maya.

Orta Kaynaklar (Porsiyonunda 15-50 mcgfolik asit bulunanlar)

Patates, diğer birçok taze veya pişmiş sebze, birçok meyve, birçok sert kabuklu meyve, tahin. Ekmek (100 g), kahverengi pirinç, yulaf ve kepek. Yoğurt, peynir, süt (yaklaşık 450 ml), yumurta, kırmızı et, av hayvanlarının etleri.

Fakir kaynaklar (Porsiyonunda 15 mcg’dan az folik asit bulunanlar)

Beyaz pirinç, alkollü içecekler, meşrubatlar, şeker, beyaz undan yapılan hamur işleri, diğer etler ve balık.


Uzman Diyetisyen Betül AY YILMAZ’ın yazıları için tıklayınız…


Referanslar:

  • https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9462523
  • http://circ.ahajournals.org/content/97/3/237
  • https://www.canada.ca/en/health-canada/services/food-nutrition/healthy-eating/nutrient-data.html
  • https://www.rcog.org.uk/globalassets/documents/news/folic-acid-supplementation.pdf
  • https://www.bda.uk.com/foodfacts/FolicAcid.pdf
  • https://www.bioceuticals.com.au/education/article/active-folate-versus-folic-acid
  • https://synevo.com.tr/tr/Vital-Maddeler-I
  • https://www.nhs.uk/translationturkish/Documents/Anaemia_vitamin%20B12_and_folate%20deficiency_Turkish_FINAL.pdf