Fobiler, Fobi Türleri ve Fobilerin Hayatımızdaki Yeri

Fobiler

Fobi; kişinin belirli durum, canlı-cansız varlık veya mekana yönelik olarak hissettiği, ileri düzeydeki korku hali olarak tanımlanır. Bir diğer karşılığı da yılgı olan fobi, bir tür kaygı bozukluğu türüdür. Fobi sözcüğü, Yunanca “korku” anlamına gelen bir sözcükten türemesine rağmen, buradaki korku kavramı gerçek anlamda bir korkuyu ifade etmez. Korku, gerçek bir uyarana karşı hissedilir ancak fobisi olan kişiler, uyaranları gerçekte duyulması gerekenden daha fazla tehdit edici olarak algılar ve bu durumdan önemli düzeyde kaçınır. Çoğu zaman tehdit edici bir uyaran yoktur.

Fobinin oluşmasında “düşünce”nin önemi büyüktür. Fobisnin kaynağı olan durumla karşı karşıya kalındığında büyük bir sıkıntı yaşanarak kişide tam bir panik hali ve dehşet hissi oluşur.

Araştırmalara göre, fobisi olan kişilerin birinci derece akrabalarında da mutlaka fobi durumlarından birisinin olduğu görülmüştür. Şartlanmaya bağlı fobilerin oluşumu, daha çok çocukluk çağlarındaki travmalardan kaynaklanabileceği gibi yangın ve deprem gibi gerçek nedenlerden de kaynaklanabilir. Deprem, gerçek bir korku kaynağı olup insanların genelinde aynı hissi yaratır ancak bu durumun fobi boyutu, kişinin artık evde yatamaz hale gelmesidir.

Birçok obje ya da durumun fobi kaynağı olabileceği göz önünde bulundurulduğunda, fobilerin kesin bir listesinin çıkarılamayacağını söyleyebiliriz.

Genel Anlamda Fobi Türleri

1. Zoofobiler: Bu sözcük hayvanlar bağlamında tüm fobileri ifade eder.

2. Mekan Fobileri:

a) Agorafobi: Topluluk içinde gözükme korkusu.

b) Klostrofobi: Küçük ya da büyük, yanında birileri olsun ya da olmasın, kapalı bir yerde kalmanın verdiği sıkıntı.

3. Bedene Bağlı Fobiler:

a) Doğrudan Bedensel Fobiler: Bedenin kendisine -görünümüne ya da denetimsiz işleyişine- bağlı fobilerdir. Bunlar bedensel etkinliğe ya da bireyin kendisinden gelen bedensel duyumlara bağlıdır.

b) Bedensel Etkinliklerle İlgili Fobiler: Bu fobi durumlarında, bedenin etkinliklerini sergilemesi halinde doğabilecek istenmeyen duyumların çıkması il ilgili bir korku hakimdir. İnsanların önünde yemek yeme korkusu bu duruma örnek gösterilebilir.

4. Tahrik Fobileri: İnsanın kendisini tehlikeli, kaba ya da uygunsuz bir hareket yapma zorunda hissetme düşüncesinden oluşur.

5. İnsan Fobileri:

a) Çocuk Fobisi ya da Pedofobi: Çocuk korkusu olarak adlandırılan bir fobi türüdür. Yaygın düşünce: “Çocuğa kötülük yapma arzusu hissetmiyorum, aksine o bana kötülük yapmak istiyor.”

b)Öteki İnsan Fobileri: Bu fobi durumlarında başkalarıyla özdeşleşmenin reddedilmesi baskındır. Bu durum bünyesinde ötekilerden uzaklaşmayı barındırır.

6. Karma Fobiler: Burada, birleşik diyebileceğimiz fobiler söz konusudur. Araba sürme, tamirat, okul gibi karmaşık etkinliklerden sakınma durumu baskındır.

7. Psikofobiler: Her fobinin psişik bir unsurdan oluşuyor olmasını ele aldığımızda, aslında her fobi durumunun psikofobi olduğu düşünülebilir.

Fobilerle Mücadele

Bir insan, geçmişinde travmatik bir neden yoksa, insanların genelinin korkmadığı bir şeye ya da duruma karşı korku duymaz. Ancak insanın en ilkel duygularından biri olan korku hissi, zamanla bazı durum ve olaylara karşı gelişir. Hayatımız boyunca bir çok şeyden korkarız ancak korkularımız, ruh sağlığımızı bozup hayat dengemizi sarsmaya başladığında, özellikle korkulan durumu hatırladığımızda dahi panik hali hissetmeye başlamışsak, artık fobilerimiz oluşmuş ve bizi yönlendiriyor demektir.

Fobilerimizle Yüzleşelim!

Hayatımız üzerinde büyük etkisi olan fobilerimizden kurtulmak imkansız değildir. Dr. Serdar Serdaroğlu çalışmalarında, fobilerden kurtulma konusunda -özellikle öğrenilmiş fobilerde- yüzleştirme yönteminin oldukça işe yaradığını belirtmiştir. Dr. Serdaroğlu; yüzleştirme yönteminde, öncelikle kişinin kendisini rahatsız eden nesneyi hayal ederek işe başlaması gerektiği üzerine vurgu yapar. Bunu yapmanın en önemli nedenlerinden birisi, hiç şüphesiz kişinin fobi yaratan durum veya nesne ile karşılaşmadan önce zihninde dahi canlandırması halinde kaygı duyuyor olmasıdır. Bazen yoğun kaygı durumu panik ataklara bile yol açabilir.

Fobisi olan bir kişi öncelikle kaygı ya da panik durumuna, gerçek olmayan korkularının neden olduğunu kabul etmelidir. Yani yılan korkusu olan bir kişi, yılandan zarar görmüş olduğundan değil, yılan düşüncesinin vermiş olduğu kaygıdan dolayı fobi yaşadığının farkına varmalıdır. Böylece kaygı sırasında olumsuz duygularının canlandığını görür. Daha sonra kişi, fobisine kaynak oluşturan nesneyi ya da durumu zihninde en uzaktan yakına doğru getirerek canlandırmalı. Hissedilen korku ve endişe sıfırlanıncaya kadar hayal etme sürdürülmeli. Sonra, fobi konusu olan nesnenin fotoğrafına bakabilme aşaması gelir. Böylece tedavide soyuttan somuta doğru bir yol izlenmiş olur. Fobiyle yüzleşme sürecinde, önce hayal edilen sonra fotoğrafına bakılan nesneyi görmek ve ona dokunabilmek gerekir. Ancak fobi unsuruna dokunabilmek için öncesinde korkunun sıfıra inmiş olması gerekmektedir. Fobisi olan bazı kişiler, bu yöntemi herhangi bir destek almaksızın uygulayabilir ancak bazı durumlarda terapist desteğine ihtiyaç duyulabilir. Bazı vakalarda seretonin dengesini korumak için ilaç kullanımı gereklidir. Çünkü strese ve fobiye alt yapı oluşturan, beyin seretonin sistemindeki bozukluktur.

Fobi Sözlüğü

A

ablütofobi: yıkanmaktan korkma

agirofobi: caddelerden ya da caddelerde karşıdan karşıya geçmekten korkma

agorafobi: açık yer ya da kalabalık korkusu

ailurofobi: kedilerden korkma

akluofobi: karanlıktan korkma

akrofobi: yüksek yerlerden korkma

akustikofobi: belirli seslerden korkma

algofobi: acı çekmekten korkma

amaksofobi: araba (ya da taşıt)korkusu

amatofobi: toz korkusu

amnezifobi: hafızasını kaybetmekten korkma

amofobi: sivri cisim korkusu

androfobi: adamlardan korkma

anemofobi: fırtına korkusu

antlofobi: sel korkusu

antropofobi: insanlardan korkma

apifobi: arılardan korkma

arakibutirofobi: yerfıstığı ezmesinin, yerken, damağa yapışmasından duyulan korku

araknofobi: örümceklerden korkma

aritmofobi: sayılardan korkma

asimetrifobi: simetrik olmayan şeylerden korkma

astenofobi: güçsüz olmaktan korkma

astrafobi: şimşek korkusu

ataksofobi: düzensizlikten korkma

atelofobi: mükemmel ol(a)mamaktan korkma

aviofobi: uçuş korkusu

B

ballistofobi: silahtan ya da mermilerden korkma

batofobi: derinlik korkusu, yüksek binaların yanından geçmekten korkma

batrakofobi: kurbağa, semender gibi çift yaşayışlı (amfibyen) hayvanlardan korkma

belonefobi: iğnelerden korkma

bibliyofobi: kitaplardan korkma

bromidrosifobi: vücut kokusundan korkma

brontofobi: gök gürültüsünden korkma

D

datafobi: veriden korkma

dentofobi: dişçiden korkma

dermatopatofobi: deri hastalıklarından korkma

dekatriaparaskevifobi: ayın 13’ünün cuma gününe gelmesi korkusu

E

eisoptrofobi: aynalardan korkma

elektrofobi: elektrikten korkma

emetofobi: kusmaktan korkma

entomofobi: böceklerden korkma

endofobi: giyecek korkusu

epistaksiyofobi: burun kanamasından korkma

eritrofobi: yüz kızarmasından duyulan korku

erotofobi: cinsellik korkusu

F

farmakofobi: ilaçlardan korkma

fazmofobi: hayaletlerden korkma

febrifobi: yüksek ateşten korkma

filemafobi: öpmekten ya da öpüşmekten korkma

filofobi: sevmekten, aşık olmaktan korkma

fobofobi: korkmaktan korkma

fotofobi: ışıktan korkma

G

gametofobi: evlenmekten korkma

gefirofobi: köprülerden geçmekten korkma

gerontofobi: yaşlı insanlardan ya da yaşlanmaktan korkma

glossofobi: topluluk önünde konuşmaktan korkma

H

haptofobi: dokunulmaktan korkma

harpaksofobi: hırsızlardan ya da bir suçun kurbanı olmaktan korkma

helyofobi: güneş’ten korkma

hematofobi: kan korkusu

herpetofobi: sürüngenlerden korkma

hidrofobi: sudan, yüzmekten ya da boğulmaktan korkma

higrofobi: nemden ya da yağmurdan korkma

hipegiyafobi: sorumluluktan korkma

hipnofobi: uyumaktan korkma

hipofobi: atlardan korkma

homiklofobi: sisten korkma

homofobi: eşcinsellerden korkma

İ

ihtiyofobi: balıklardan korkma

islamofobi: İslam’dan ve Müslümanlardan korkma

J

jinefobi: kadınlardan korkma

K

kainatetofobi: yenilik korkusu

kakofobi: çirkinlikten, çirkin şeylerden korkma

kakorafiyafobi: başarısız olma korkusu

kanserofobi: kanser olmaktan korkma

kardiyofobi: kalp hastalığından korkma

karnofobi: etten korkma

katagelofobi: dalga geçilmekten korkma

kemofobi: kimyasal maddelerden korkma

kenofobi: karanlık korkusu

keymafobi: kıştan ve soğuktan korkma

kimofobi: dalgalardan korkma

kinofobi: köpeklerden korkma

klimakofobi: merdivenden düşmekten ya da merdivenlerden korkma

klostrofobi: Kapalı yer korkusu. Kapalı ve basık yerlerde duyulan korkudur. Asansör, basık tavanlı odalar, koridorlar, kapıları kapalı ve kalabalık otobüs, yeraltı çarşıları, metro, alt geçitler ve kilitli odalar bu hastalar için korku verici yerlerdir. Hastanın temel korkusu; bu sayılan yerlerde sıkışıp kalmak, nefes alamamak ve boğulmaktır.

koprofobi: dışkı korkusu

koulrofobi: palyaçolardan korkma

kremnofobi: yüksek yamaçlardan ya da uçurumlardan korkma

kriyofobi: buzdan ya da donmaktan korkma

kronomentrofobi: saatlerden korkma

ksantofobi: sarı renkten korkma

ksenofobi: yabancılardan korkma

ksilofobi: tahta şeylerden ya da ormanlardan korkma

L

limnofobi: göllerden korkma

litikafobi: davalardan ve mahkemelerden korkma

logofobi: belirli kelimelerden korkma

lökofobi: beyaz renkten korkma

M

manyofobi: delirmekten korkma

mastigofobi: cezalandırılmaktan korkma

mekanofobi: makinelerden korkma

melanofobi: siyah renkten korkma

mikrobiyofobi: mikroplardan korkma

mizofobi: kirlilikten korkma

monofobi: yalnızlıktan korkma

musofobi: farelerden korkma

N

nekrofobi: cesetten korkma

nelofobi: camdan korkma

niktofobi: geceden korkma

nozokomefobi: hastanelerden korkma

nüdofobi: çıplaklıktan korkma

O

obesofobi: şişmanlamaktan korkma

ofidiyofobi: yılanlardan korkma

okofobi: taşıt araçlarından korkma

orofobi:Yamaçtan iniş korkusu

osmofobi: belirli kokulardan korkma

P

pantofobi: her şeyden korkma

papirofobi: kağıttan korkma

paraskavedekatriafobi: ayın on üçü cuma olan günden korkma

patofobi: hasta olmaktan korkma

pedofobi: çocuklardan korkma

peladofobi: kel insanlardan ya da kelleşmekten korkma

penyafobi: fakirlikten korkma

pirofobi: ateşten korkma

plakofobi: mezar taşlarından korkma

pogonofobi: sakaldan ya da sakallı kişilerden korkma

politikofobi: politikacılardan korkma

porfirofobi: mor renkten korkma

potamofobi: ırmaklardan ya da su akıntılarından korkma

potofobi: alkollü içeceklerden korkma

pteronofobi: kuş tüyünden korkma

pupafobi: kuklalardan korkma

R

radyofobi: radyasyondan, x ışınlarından korkma.

ranidafobi: kurbağalardan korkma

S

selenofobi: ay’dan korkma

siderofobi: yıldızlardan korkma

simetrofobi: simetriden korkma

skiofobi: gölgelerden korkma

sosyofobi: toplumdan, genel olarak insanlardan korkma

soteriofobi: başkalarına muhtaç olmaktan korkma

T

tafefobi: diri diri gömülmekten korkma

takofobi: yüksek hızdan korkma

talassofobi: deniz ya da okyanus korkusu

tanatofobi: ölümden korkma

teknofobi: teknolojiden korkma

teratofobi: gebe kadının, şekilsiz, çirkin bir çocuk doğurmaktan korkması

termofobi: ısıdan korkma

testofobi: testlerden ya da sınavlardan korkma

tokofobi: gebe kalmaktan ya da çocuk doğurmaktan korkma

otomofobi: ameliyat olmaktan korkma

toksifobi: zehir korkusu

topofobi: belirli yerlerden korkma

travmatofobi: yaralanmaktan korkma

trikinofobi: gıda zehirlenmesinden korkma

triskaidekafobi: 13 sayısından korkma

tripanofobi: aşı ya da iğne olmaktan korkma

trikopatofobi: saç hastalıklarından korkma

Ü

ürofobi: sidikten korkma

X

xenofobi: yabancılardan korkma

V

venereofobi: zührevi hastalıklardan korkma

venüstrafobi: güzel kadınlardan korkma

vermifobi: solucanlardan korkma

Z

zelofobi: kıskançlıktan korkma

zoofobi: hayvanlardan korkma

Faydalanılan Kaynaklar

  • https://www.hemensaglik.com/makale/fobi-listesi
  • http://www.hurriyet.com.tr/fobilerden-kurtulmanin-yolu-6254452
  • Denis Paul, Fobiler, 1. basım, Dost Kitapevi Yayınları, Ankara (2007)