Ferit EDGÜ

Hayatı

Öykü, roman ve deneme yazarı. 24 Şubat 1936, İstanbul doğumlu. Tam adı İsmail Ferit Edgü. İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi Resim Bölümü son sınıf öğrencisiyken gittiği Paris’te Academie Feu’da altı yıl seramik öğrenimi gördü. Sorbonne’da felsefe, Louvre’da sanat tarihi kurslarına devam etti (1958-64). Kendisine “O” (Hakkari’de Bir Mev­sim) adlı eserini yazdıracak as­kerliğini Hakkari’nin bir köyünde ve Beypazarı’nda yaptıktan sonra bir yıl daha Paris’te kaldı. Bir yıl sonra İstanbul’a dönerek bir süre İstanbul Manajansta metin yazarı olarak çalıştı. Kendi kurduğu DATA Reklam Şirketini, 1977’den sonra Ada Yayınlarını ve Narmanlı Yur­dundaki Bedri Rahmi Sanat Gale­risini yönetti.

İlk şiiri Kaynak (1952) dergi­sinde, ilk hikâyesi Yeni Ufuklar der­gisinde çıktı (Ocak 1954). Edebiyat dünyasına; Kaynak (1952-53), Şa­irler Yaprağı (1954), Mavi (1954), Yeni Ufuklar (1962) dergilerinde çıkan şiirleriyle girdi. Sonra daha başarılı olduğu hikâye ve romana yöneldi. Hikâye, inceleme ve çevi­rileri Yeni Ufuklar, Pazar Postası, Dost (1954-59), Yeni Dergi, Papi­rüs, Antalya, Soyut gibi dergilerde yer aldı.

Edebi Kişiliği

Hikâye ve romanlarında ge­nellikle varlıklı kesim ve aydınların ruhsal ve cinsel bunalımlarını, insanın yalnızlığını, yabancılaşma duygusunu, mutsuzluğunu yer yer fantastik bir anlatımla ele aldı. Tek bir “gerçeğin” olmadığı görüşünden hareket ederek öykülerinde gerçe­ği çeşitli biçimlerde yansıtmaya ça­lıştı. Sade, çok temiz, anlaşılır; ses olarak şaşırtıcı derecede uyumlu, Türkçe kelimelerden oluşan bir dil kullandı.

Yazar, kendi anlatımıy­la ilgili şunu söyler: “Yaza yaza gördüm ki, dil; benim için bir araç değil, yapıtın temeli, iskeleti, her şeyi. Bu noktaya vardığınızda, artık dili süslemenin, benzetmelere git­menin, bol bol niteleme sıfatlarını kullanmanın bir anlamı olmadığını görüyorsunuz. Göz boyamadan, söz sanatlarının yaldızıyla içi boş imgeler yaratmadan, yalın, oldu­ğunca yalın, yalansız, dolansız bir anlatım.”

Kaçkınlar, Bozgun, Av ve Bir Gemide adlı ilk dört öykü kitabın­da, felsefi boyutlu bir bunalımın konu alındığı, bireyin Kafkaesk bir dünyada hiçliği, kendi üzerine ka­panışı, varlığını sorgulayışı işlendi. Özellikle Bir Gemide, yoğun ve detaylandırılmış öykülerden oluştu.

Doğu Öyküleri adlı kitap­ta, doğudan ne denli etkilendiğini, oradaki coğrafi koşulların, insan karakterlerinin kendi imge dünya­sını ne denli belirlediğini sergile­yen öyküler vardır. Bu öykülerde biçim ve dil alabildiğine yalınlaştı. İşte Deniz ve Maria, tamamı diyalog olarak kaleme alınmış öykülerden oluştu.

İlk romanları Kimse ve O’da, bireyselden kaynaklanan evren­sellik anlayışını, karmaşık ve dolambaçlı olanı aktarma tutumuyla anlatısına gerilim kazandırdı. Böylece dikkate değer bir deneyi ör­neklemiş oldu. Bu romanlarında da yine toplumla iletişim kuramayan aydınların yalnızlık acılarını işledi. Diyaloglardan oluşan bir roman olan Kimse, “bir yalnızlık destanı” olarak nitelendirildi. O ise aydın-köylü ilişkisine yeni bir yaklaşım getirmenin yanı sıra gerçeğin bir düşe dönüştüğü anlatı oldu. Anlatım tekniği ve roman kurgusu bakımından özgün bir yapıt olarak değerlendirildi. O (Hakkari’de Bir Mevsim)’da diyaloglar aracılığıyla etkileyici bir atmosfer yaratmayı başardı. Bu roman, evrensel un­surlar, bir insanlık varoluşu ve ala­bildiğine yerel kelimelerle sade ve soğukkanlı bir bakış açısıyla yoğ­ruldu. Bu kitapta vali aracılığıyla tu­haf, kafkaesk bir devlet erki tablosu çizdi. Eylülün Gölgesinde Bir Yazdı romanında okuru, toplumca dışlan­mış insanların dünyasına; sevgisiz ve acımasız bir dünyaya taşıdı.

Eserleri

Öykü

  • Kaçkınlar (1959)
  • Boz­gun (1961)
  • Av (1967)
  • Bir Gemi­de (1978)
  • Çığlık (1982)
  • Ressa­mın Öyküsü (1991)
  • Binbir Hece (1991)
  • Doğu Öyküleri (1995)
  • İşte Deniz, Maria (1999)
  • Do Sesi (2002)
  • İlk Öyküler-Kaçkınlar-Bozgun-Devam (2003)

Roman

  • Kimse (1976)
  • O (1977, O/Hakkari’de Bir Mevsim adıyla, 1986)
  • Eylül’ün Gölgesinde Bir Yazdı (uzun öykü, 1988)

Şiir

  • Ah Minel Aşk (1978)
  • Dağ Şiirleri (1999)

Deneme

  • Kültür Emperya­lizmi, Ders Notları (1978)
  • Yazmak Eylemi (1980)
  • Şimdi Saat Kaç (1986)
  • Van Gogh Yüzyıl Son­ra (1990)
  • Yeni Ders Notları (1991)
  • Tüm Ders Notları (2000)
  • Sözlü Yazılı (2004)
  • Avara Kasnak (2005)

Diğer Eserleri

  • Yaşayan Bedri Rahmi (1976)
  • Bedri Rahmi Binbir Bedros (albüm, Mehmet Eyuboğlu ile, 1977)
  • Bedri Rahmi Babatomiler (albüm, Mehmet Eyuboğlu ile, 1978)
  • Yüksel Arslan (1982)
  • Aliye Berger (1980)
  • Eren Eyüboğlu (1981)
  • Türk Hat Sanatı (1984, 1988)
  • Osman Hamdi (Mustafa Cezar ile, 1986)
  • Ergin İnan (1988, 1988)
  • Mustafa Pilevneli (1988)
  • Abidin Dino/Antibes Resimleri (1989)
  • Karapınar Türü Halılar (1989)
  • Ressamın Öyküsü (Ergin İnan ile, 1991)
  • Avni Arbaş (1992)
  • Füreya/Ateş ve Sır (1992)
  • Türkiye, Bir Portre: 18 Fotoğrafçının Yapıtları (1993)
  • Fikret Mualla (1995)
  • Seyir Sözcükleri (1996)
  • Kornet (1999)
  • Adnan Varınca (2000)
  • İnsanlık Halleri (2003)
  • Görsel Yolculuklar (2003)
  • Abidin (2004)

Kaynakça

IŞIK, İhsan. Ünlü Edebiyatçılar (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi. C. 4, s. 147-148). Ankara: Elvan Yayınları, 2013.