Faruk Nafiz ÇAMLIBEL

Hayatı

Şair, yazar ve siyaset adamı (D. 18 Mayıs 1898, İstanbul – Ö. 8 Kasım 1973, İstanbul). Baba tarafından dedesi Maliye Şurası üyelerinden Moralı Mustafa Rıfat Efendi, anne tarafından dedesi Halıcılar Dergahı şeyhi Hacı Feyzullah-ı Nakşibendi’dir. Ortaöğrenimine Bakırköy Rüştiyesi’nde (ortaokulunda) başladı, Hadika-i Meşveret İdadisi’nde (lisesinde) tamamladı. İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi’ne giren Faruk Nafiz, şiire olan tutkusu nedeniyle yükseköğrenimini dördüncü sınıftayken bıraktı. Öğrencilik yıllarında yayımladığı şiirlerle sanat ve edebiyat çevrelerinin dikkatini çekmeye başladı.

İlk şiiri, Peyam gazetesinin 3 Mart 1914 tarihli edebiyat ekinde yayımlandı. Daha sonra şiirleri Peyam-ı Edebi (1913-14), Edebiyat-ı Umumiye (1916-19), Yeni Mecmua (1918), Ümid ( 1919-21), Şair (1918-19), Büyük Mecmua (1919), Nedim (1919) gibi değişik yayın organlarında yer aldı.

Faruk Nafiz’in 1918 yılında Edebiyat-ı Umumiye’de çıkan “Şarkın Sultanları” başlıklı şiiri nedeniyle Süleyman Nazif, “lrkımın en büyük şairlerinden birini bu gençte selamlıyorum.” diye yazdı. Benzer övgüleri dönemin büyük şairi Yahya Kemal’den de aldı. 1917 yılında Hakkı Tahsin, Fahri Celal (Göktulga) ve Yusuf Ziya (Ortaç) ile birlikte Servet-i Fünun dergisinin yayın sorumluları arasına katıldı, 1917-18 yıllarında İleri gazetesinin yazı kuruluna girdi, 1922’de bu gazetenin Ankara temsilciliğini yaptı. Aynı yıl Kayseri Lisesi’ne edebiyat öğretmeni olarak atandı. Ardından farklı liselerde görev yaptı. Kabataş Lisesi’nde çalıştığı yıllarda, ayrıca Arnavutköy Amerikan Kız Koleji’nde de edebiyat dersleri verdi.

Faruk Nafiz, 1933 yılında düşünce ve edebiyat ortamının önemli kişilerinin yer aldığı “Anayurt” dergisini çıkardı. Çamdeviren, Deli Ozan, Akıllı Ozan, İğne ile Kuyu Kazan ve Yamak imzalarıyla Akbaba, Karikatür, Mizah gibi dergilerde mizahi şiirleri ve yazıları yayımlandı. Ayrıca İsmail Vecihi, Kalender, Tatlı Sert takma adlarını da kullanmıştı. Mizah yazıları yazıyor olması nedeniyle politika ile de ilgilendi. Bu ilgisini gören dönemin edebiyatçılarının önerilerinden yüreklenerek politikaya girdi ve 1946 yılında Demokrat Parti (DP)’den İstanbul Milletvekili seçildi; milletvekilliği 27 Mayıs 1960 İhtilali’ne kadar sürdü. Haziran 1960’tan Eylül 1961’e kadar, DP’nin öteki milletvekilleriyle birlikte Yassıada’da on beş ay kadar tutuklu kaldı. Yargılanıp aklandıktan sonra siyaseti bıraktı ancak yaşadıklarını manzum olarak yazdı ve Zindan Duvarları (1967) adıyla kitap olarak yayımladı. Vapurla çıktığı bir Akdeniz gezisinde kalp yetmezliği sonucunda öldü.

Edebi Kişiliği

Faruk Nafiz, aruz ölçüsüyle yazdığı ilk dönem şiirlerini “Şarkın Sultanları” (1918) adlı bir kitapta toplamıştı. Bu dönem şiirlerinde, Cenap Şahabettin’in, Yahya Kemal’in, Servet-i Fünun ve Fecr-i Ati şairlerinin etkilerini görmek olanaklıdır. Bu şiirlerinin konusu daha çok aşk ve kişisel acılardır. Daha sonra Milli Edebiyat hareketine katılarak hece ölçüsü ve yalın bir Türkçe ile şiirler yazdı, “Hecenin Beş Şairi” olarak anılan grupta yer aldı. Memleketçi Edebiyat döneminin önde gelen şairlerinden Mehmet Emin Yurdakul’un hece şiiri deneyimi ile aruz vezninin ahenk sentezinden oluşturduğu bileşimle kendine özgü bir şiir sesi yarattı.

Faruk Nafiz Çamlıbel, Çoban Çeşmesi kitabındaki şiirleriyle girdiği yeni döneminde, hayatın özünü aşk olarak kabul eder. Türk şiirine özgü lirizmi özellikle aşk şiirleri ile doruğa ulaştırır. Onun olgunluk dönemi şiirleri için “Türkçe ile kaynaşan aruza özgü ses terbiyesi, anonim değer kazanmış olan aşk maceralarına özgü söyleyiş tarzı ve gözlemden gücünü alan içtenlik ‘Han Duvarları, Çoban Çeşmesi, Sanat, Bugün Yoldan Geçenler, Ayşe Sana, Kız Hüseyin’i Vurdular” gibi şiirlerinde yeni bir bileşim olarak ortaya çıkar. İşte bu şiir, kendi devrinde son derece özgün, yeni ve millidir. Hangi vezin ve hangi nazım biçimiyle söylenmiş olursa olsun, onda geçmiş dönemlere ait Türk şiir tarzlarının, zamanın ihtiyaçlarına göre gerçekleştirilmiş bir yorumunu buluruz.” değerlendirmesi yapılır.

Ancak, Çamlıbel’in şiiri, biçime ait endişenin üzerine çıkarak kendi varlığını kendi koşulları içinde belirlemiştir. Bu dönem, onun kurduğu yeni bileşim ve sesle, memleketin sıkıntılarını ve toplumsal sorunlarını kendi dünya görüşü ve sanat anlayışı çerçevesinde ifadeye yöneldiği bir dönemdir. Daha sonraları yazdığı eserlerde aynı sesin dini duyguları yorumlamaya kadar uzandığı görülür. “Akarsu”daki şiirleri, “Çoban Çeşmesi” kitabındaki şiirlerin daha gelişmiş ve derinleşerek incelmiş olanını sunması bakımından önemlidir. Bu kitaptaki “Aşk İlahileri”, aşk şiirinde ulaştığı olgunluğu gösterir. “Akıncı Türküleri (1938) yine hece vezniyle yazılmış epik didaktik şiirlerinden oluşturulmuştur.

Faruk Nafiz Çamlıbel, Türk edebiyatında daha çok şairliği ile gündeme gelmiş olsa da roman ve tiyatro alanında da eserler verdi. İki romanından biri olan “Yıldız Yağmuru” (1936), dönemin toplumsal yaşamına ait bir panorama kimliğindedir. Ayrıca manzum tiyatro biçiminde eserler de verdi. Çoğu zaman teknik bakımdan kusurlar barındırırlar ve kuruluşları basittir. Ancak, Canavar ve Akın (1926) adlı oyunlarındaki sahne dilini kullanma ustalığı yönünden kayda değer eserlerdir. İlk Göz Ağrısı adlı bir adaptasyon oyunu da vardır. Yayla Kartalı adlı eseri 1945 yılında Muhsin Ertuğrul tarafından filme alındı. Behçet Kemal Çağlar ile birlikte yazdıkları “Onuncu Yıl Marşı” Cemal Reşit Rey tarafından bestelenmiştir.

Eserleri

Şiir

  • Şarkın Sultanları (1918)
  • Gönülden Gönüle (1919)
  • Dinle Neyden (1919)
  • Çoban Çeşmesi (1926)
  • Suda Halkalar (1928)
  • Bir Ömür Böyle Geçti (1933)
  • Elimle Seçtiklerim (1934)
  • Boğaziçi Şarkısı (Sadettin Kaynak ile, 1936)
  • Akarsu (1937)
  • Tatlı Sert (1938)
  • Akıncı Türküleri (1938)
  • Heyecan ve Sükun (1959)
  • Zindan Duvarları (1967)
  • Han Duvarları (1969)
  • Gurbet ve Saire (2003)

Roman

  • Yıldız Yağmuru (1936)
  • Ayşe’nin Doktoru (1949)

Oyun

  • Canavar (1926)
  • Numaralar (okul piyesi, 1928)
  • Akın (1932)
  • Özyurt (1932)
  • Bir Demette Beş Çiçek (okul piyesi, 1933)
  • Yangın (okul piyesi, 1933)
  • Kahraman (1938)
  • Ateş (1939)
  • Dev Aynası (1945)
  • Yayla Kartalı (1945)

İnceleme

  • Tevfik Fikret: Hayatı ve Eserleri (1937)

Kaynakça

IŞIK, İhsan. Ünlü Edebiyatçılar (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi. C. 4, s. 122-124). Ankara: Elvan Yayınları, 2013.