Çocuklarda Tuvalet Eğitimi Nasıl Olmalı?

Şüphesiz ki tuvalet eğitimi, çocuğun benlik gelişimi ve sosyal gelişimindeki en önemli evrelerden biridir. Bu süreç çocuğun bağımsızlık duygusu kazanmasında ve sosyalleşmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Eğitime başlamadan önce çocuğun ve ebeveynin ruhsal olarak hazır olması oldukça önemlidir. Eğer ailenin hayatında taşınma, yeni bir kardeşin doğumu ya da boşanma gibi durumlar söz konusu ise eğitim süreci ertelenmelidir. Stresli bir dönemde bu eğitime başlamak, sürecin başarısız bir şekilde sonlandırılmasına yol açabilir. Eğitime başlamadan önce çocuğun zihinsel, psikolojik ve fizyolojik olarak hazır olması gerekir. Zihinsel açıdan, çocuğun tuvalet ihtiyacı geldiğinde, en azından basit kelimelerle bu sinyali verebilecek bir dil gelişim düzeyi olmalıdır. Fizyolojik açıdan ise mesanede kas kontrolü sağlanabiliyor olmalıdır. Çocuklarda belli bir yaşa kadar refleks işeme davranışı görülmektedir. Mesanede kas kontrolü kazanılmadığı için, çocuklar mesaneyi refleks tipi bir işeme yoluyla boşaltırlar. Belli bir yaştan sonra ise, artık mesane kaslarını daha iyi kontrol etmeye başlarlar. Bu nedenle tuvalet eğitiminde ideal yaş aralığı 24 – 36 aydır. Ancak bu dönem çocuktan çocuğa değişkenlik gösterebilmektedir. Bazı çocuklar çiş kontrolünü, bazılarıysa kaka kontrolünü önce öğrenebilirler. Özellikle bazı çocuklar kaka eğitimi için daha uzun süreye ihtiyaç duyabilirler. Kakanın görüntüsünden korkabilirler ya da geçmişte sık sık kabızlık sorunu yaşamışlarsa, canlarının yanacağını düşünerek, tuvalete gitmeyi reddedebilirler ya da büyük tuvaletlerini yaparken bedenlerinden bir şeyin kopacağını düşünebilirler. Bu tür duygusal süreçler büyük tuvalet eğitimini geciktirebilmektedir.

Yine tuvalet eğitimini tamamlama süresi de bireysel farklılıklar gösterebilmektedir. Bazı çocuklar bu sürece daha çabuk adapte olurken, bazı çocuklar daha uzun bir süreye ihtiyaç duyabilirler. Bazen aileler sürecin hızlı bir şekilde tamamlanmasını bekleyerek endişe duymaktadırlar. Ancak tuvalet eğitimi kazanımı her çocukta hızlı bir şekilde gerçekleşmez. Bazı çocuklarda eğitimin tamamlanması 6 ay kadar sürebilmektedir.

Önemli olan, çocuğa sabırla ve anlayışla yaklaşabilmektir. Eğitim sırasında alta kaçırmalar, tuvalet yerine banyo ya da oda zeminine yapma gibi davranışlar da görülebilir. Tuvalet eğitimi sürecinde aşırı kontrolcü ebeveyn tutumları, çocuklarda tuvalet eğitimini reddetme gibi tepkisel davranışları doğurabilir. Sık sık çocuğunuza tuvaletinin gelip gelmediğini sorarak ya da kaygılı davranarak tuvalet eğitimini hayatınızın ana konusu haline dönüştürmeyin. Stresli ve kaygılı olmayın. Çocuğunuzla keyifli ve eğlenceli vakit geçirmeye özen gösterin.

Eğer çocuk bazı zamanlarda tuvalete yapmayı başarmış ise, sabırlı bir şekilde sürece devam edilmelidir. Ancak bir aylık deneme sonunda herhangi bir olumlu gelişme görülmemiş ise, süreç sonlandırılmalı ve 2 ya da 3 ay sonra yeniden denenmelidir.

Bunun yanı sıra bazı durumlarda tuvalet eğitimini kazanmış bir çocuk yeniden alt ıslatmaya başlayabilir. Bu durum “seconder enürezis” olarak tanımlanmaktadır. Çocuklar yaşamlarında meydana gelen birtakım değişiklikler neticesinde ruhsal sorunlar yaşayabilirler. Ruhsal sorunlar karşısında ise kazanılan davranışlarda gerilemeler görülebilir. Bu nedenle tuvalet eğitimini kazanmış bir çocuğun bir anda yeniden alt ıslatmaya başlaması, duygusal bir sorunsala işaret edebilir. Çocuğun hayatında değişen etkenler dikkatle incelenmeli ve çocuğu etkileyebilecek tüm durumlar gözden geçirilmelidir. Eğer tüm olumsuz yaşam şartları giderilmesine rağmen alt ıslatma sorunu çözümlenmiyorsa, öncelikle bir çocuk üroloğuna başvurulması gerekir. Eğer fizyolojik bir sorun tespit edilemiyorsa, bir çocuk psikoloğundan yardım alınmalıdır.

Adım Adım Tuvalet Eğitiminde Neler Yapılabilir?

  • Öncelikle oyuncak bir bebek ve oyuncak bir lazımlık yardımıyla çocuğunuzun tuvalet eğitimini oyun yoluyla deneyimlemesini sağlayın.
  • Tuvalet eğitimine yönelik hikayeler alarak, onları birlikte okuyun.
  • Bebek bezlerine artık ihtiyacı olmadığını anlatın. Uygulamadan en az 2 – 3 gün önce bezlerden ayrılacağını söyleyin.
  • Tuvalete giderek tuvaletini nereye yapacağını gösterin. Sifonu çekmesine ya da klozet kapağıyla oynamasına fırsat verin.
  • Tuvalete gitmeden önce alt kıyafetlerini çıkarması gerektiğini ifade edin ve bunu oyunlaştırarak önceden provasını yapın.

Uzman Pedagog Elda Ayşe TATLI’nın yazıları için tıklayınız…