Sorumluluk Nedir?

Sorumluluk, kişinin hem kendisine hem de başkalarına karşı üstlendiği yükümlülüklerin farkında olması ve bu yükümlülükleri yerine getirmesi, başkalarının haklarına saygı göstermesi ve belli seçimler yaptığında bu seçimlerin hem kendi hem de başkaları üzerindeki sonuçlarını ve etkilerini kabullenmesi ve üstlenmesi olarak tanımlanabilir.

Çocukta Sorumluluk

Her anne baba çocuğunun özgüven sahibi, sosyal, toplum tarafından takdir edilen, başarılı ve var olan potansiyelini ortaya çıkarabilen bir birey olmasını ister. Bunun için de ebeveynler çocuklarını küçük yaştan itibaren birtakım yöntemler kullanarak doğru şekilde eğitmeye çalışırlar. 0 – 6 yaş döneminde ailenin çocuğa verdiği eğitim çok önemlidir. Bu dönemde çocuğun bahsettiğimiz özelliklere sahip olmasını sağlayan en önemli değerlerden bir tanesi ise sorumluluktur. Sorumluluk bilincinin çocuğa doğru şekilde kazandırılması gerekir. Bu noktada özellikle okul öncesi dönemde, anne babanın ve diğer aile üyelerinin çocukla ve birbirleriyle olan etkileşimleri oldukça önem arz etmektedir.

Çocuklara Sorumluluk Duygusu Nasıl Kazandırılır?

Çocuklara sorumluluk duygusunu kazandırırken dikkat edilmesi gereken en önemli husus, çocuğun yaşına, cinsiyetine ve kapasitesine uygun görevler vermektir. Çünkü çocuktan yapabileceğinin üstünde beklentilere girilmesi, çocukta yetersizlik ve değersizlik hissi uyandırır. Çocuk, sorumluluğu tam olarak yerine getiremese bile çocuğu bu konuda yüreklendirmek, çocuğun kapasitesinin farkına varmasını sağlar ve kendine olan güveninin artmasına yardımcı olur. Örneğin; 2 yaş sonrasında çocuğun kendi kendine yemek yemesine izin vermek ve ev işlerinde küçük de olsa onun yardımını istemek, çocuğa başarma duygusunu tattırır ve kendisini değerli hissettirir.

Kimi ebeveynler çocuklarına karşı koruyucu bir tutum sergileyerek çocuğun zarar görmesini engellemek isteyebilir. Ancak çocuğa karşı koruyucu bir tutum sergilemek çocuğun tek başına bir işin üstesinden gelememesine neden olur ve kendisine olan güvenini zedeler. Bu da çocuğun sorumluluk almaktan korkmasına neden olur. Diğer yandan çocuktan hiçbir beklenti içine girilmemesi de çocuğun sorumluluk bilinci kazanmasını engeller. Çünkü çocuğun kendince başardığı görevlerin anne baba tarafından görmezden gelinmesi ve çocuğun buna yönelik olumlu bir geribildirim alamaması, kendisini yetersiz ve değersiz hissetmesine neden olur.

Çocuğun kendisini bir görevi yerine getirmek için yeterli ve değerli hissedebilmesi için, çocuğun üstesinden gelebileceği sorumluluklar almasına fırsat verilmeli, çocuğa koşulsuz sevgi ve saygı gösterilmeli, seçimlerinde belli sınırlar çerçevesinde özgür bırakılmalı ve empati kurulmalıdır. Böylece kendi becerilerinin farkına varabilen, kendini, duygularını ve ihtiyaçlarını rahatça ifade edebilen ve sorumluluk alabilen bireyler yetiştirilmelidir.

Sorumluluk Eğitiminde Ebeveynlere Düşen Görevler

  • Çocuk hata yapsa dahi, tekrar denemesine fırsat verilerek sorumluluklar alması konusunda desteklenmelidir. Başarısız olduğunda ebeveynlerinden olumsuz dönüt alan çocuğun kendine olan güveni kırılacaktır.
  • Karşılaştığı zorluklara çözüm yolları bulmasına olanak sağlanmalı ve sadece gerektiğinde yardım edilmelidir.
  • Çocuğa; yaşına, gelişim düzeyine ve kapasitesine uygun sorumluluklar verilmelidir.
  • Çocuğa uygun bir rol model olunmalıdır. Bunu yaparken de davranışlarımız sözlerimizi destekler nitelikte olmalıdır.
  • Çocuğun belli sınırlar çerçevesinde özgürce seçim yapmasına izin verilmelidir.
  • Bir sorumluluğu yerine getirdiğinde veya bunun için çaba harcadığında özel ödüller yerine sözel övgülerle (aferin, harika oldu, çok başarılıydın vb.) çocuğa geribildirim verilerek sorumluluklar alması konusunda teşvik edilmelidir.
  • Çocuk görevini yerine getirmediğinde hemen bir yaptırım uygulamak yerine yaptıklarının sonucunu görmesi ve değerlendirmesi sağlanmalıdır.

Psikolog Nurdan GÖKAY’ın yazıları için tıklayınız…


Kaynakça

  • Özen, Y. (2015). Sorumluluk Eğitimi. Ankara: Vize Basın Yayın.
  • Yavuzer, H. (1990). Çocuk Psikolojisi. İstanbul: Remzi Kitabevi.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

2 × three =