Cengiz AYTMATOV

Hayatı

Hikâye ve roman yazarı (D. 12 Aralık 1928, Bişkek / Frunze / Kırgızistan – Ö. 10 Haziran 2008, Nürnberg/ Almanya). Asıl adı Cen­giz Törekuloviç Aytmatov. Babası Törekul Aytmatov’un 1937’de Stalin terörünün kurbanlarından oldu­ğu biliniyor. Çocukluğu, İkinci Dün­ya Savaşı’nın SSCB’yi adeta felce uğrattığı yıllarda geçti ve savaşın acılarını derinliğine yaşadı. Savaş­tan sonra Kazakistan’daki Cambul Veteriner Teknik Okuluna girdi (1946). Bu okulu bitirdikten sonra Kırgızistan Tarım Enstitüsüne de­vam etti. Öğrenciliği sürerken Kır­gız Türkçesiyle yazdığı bir hikâyesi Rusçaya çevrildi ve 1952’de Pravda gazetesinde yayınlandı. Bir yıl sonra Tarım Enstitüsünden mezun oldu ve hayvan yetiştirme uzmanı olarak göreve başladı. Böylece ülkesini ve insanlarını yakından tanıma fırsatı buldu. Çocukluğun­da çobanlık yaparken sezinlediği tabiat insan ilişkilerine dair ipuçları, bu görevi sırasında yeni gözlem ve tecrübelerle zenginleşerek eserle­rinde canlı bir şekilde yer aldı.

1956-58 yılları arasında Gorki Edebiyat Enstitüsünde staj imkânını elde eden Cengiz Aytmatov, “Halk düşmanının oğlu” damgasını ta­şımasına rağmen yükselişini sür­dürdü. Gorki Enstitüsüne başladığı yıl, Moskova Üniversitesi Edebiyat Fakültesine de girdi. Kruşçev’in antistalinist kampanya döneminde Sovyet Yazarlar Birliğine ve Sov­yet Komünist Partisine kabul edildi (1959). Başarısı herkesçe alkışlanan bu önemli yazar, İlk Öğretmen, Ce­mile, Deve Gözü, Selvi Boylum Al Yazmalım gibi eserleriyle art arda Lenin Edebiyat Ödülünü kazandı. 1968 yılında Büyük Sovyet Ödülüne de layık görülen ve bu ödülü 1983 yılında ikinci defa kazanacak olan Aytmatov, 1950’lerin sonlarından itibaren dünya ölçüsünde gerçek bir şöhret sahibi oldu. Aytmatov’un Bü­tün Eserleri dizisi, Ötüken Neşriyat tarafından yayımlandı. Cengiz Ayt­matov, Almanya’nın Nürnberg kentinde 10 Haziran 2008 günü vefat etti. 2005 itibariyle İstanbul’da kitapla­rının yeni basımları yapıldı.

Eserleri

Roman- Hikâye

  • Yüzyüze (1957)
  • Cemile (1958)
  • Selvi Boylum Al Yazmalım (1960)
  • İlk Öğretmen (1961)
  • Deve Gözü (1961)
  • Toprak Ana (1962)
  • Gülsan (1962)
  • Al Elma (1964)
  • Beyaz Gemi (1970)
  • Askerin Oğlu (1971)
  • Erken Gelen Turnalar (1975)
  • Deniz Kıyısında Koşan Ala Köpek (1977)
  • Gün Uzar Yüzyıl Olur (1980)
  • Öğretmen Duyşen (2005)

AnıSohbet

  • Çocukluğum (2005)
  • Şafak Sanası (Muh­tar Şahanov ile. 2005)

Kaynakça

IŞIK, İhsan. Ünlü Edebiyatçılar (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi. C. 4, s. 70). Ankara: Elvan Yayınları, 2013.