Can YÜCEL

Hayatı

Şair, çevirmen (D. 1926, İstanbul – Ö. 12 Ağustos 1999, İzmir). Eski milletvekili ve Milli Eğitim bakanlardan Hasan Ali Yücel’in oğlu,ressam Su Yücel’in babasıdır. Ankara Atatürk Lisesi (1934) mezunu. Yükseköğrenimini Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Klasik Filoloji Bölümü ile Cambridge Üniversitesinde tamamladı. Uzun yıllar Fransa ve İngiltere’de yaşadı. Askerliğini Kore Türk Tugayında (1953) yaptı. Londra’da BBC Radyosu Türkçe Yayınlar Bölümünde spiker olarak çalıştı. Türkiye’ye döndükten sonra (1963) Marmaris ve Bodrum’da turist rehberliği yaptı. İstanbul’a yerleştikten sonra çeviriyle uğraştı. Türkiye İşçi Partisi (TİP)’nin çalışmalarına katıldı. 12 Mart 1971 askeri müdahalesi döneminde iki çevirisinden dolayı on beş yıl hüküm giydi, Adana’da iki buçuk yıl hapis yattı, 1974 Af Yasası’ndan yararlanarak serbest kaldı.

1994’te, Atatürk’ü küçültücü ifadeler kullandığı gerekçesiyle, 1997 yılında “Kadın Diye Bir Şiir” adlı şiirinden dolayı yargılandı. 1998’de adına düzenlenen bir etkinlikte Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel’e hakaret ettiği gerekçesiyle, Ankara 14. Asliye Ceza Mahkemesinde yargılandı ve bir yıl iki ay hapis cezasına mahkum edildi. Yargıtay 9. Ceza Dairesi, bu hükmü, “cezanın ertelenmesi gerektiği” görüşüyle bozdu. 1999 genel seçimlerde İzmir’den Özgürlük ve Dayanışma Partisi (ÖDP) milletvekili adayı olduysa da seçilemedi.

İstanbul Kuzguncukta ve son yıllarında Datça (Muğla)’da yaşadı. İzmir’de Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastahanesinde bademcik kanseri tedavisi görürken 12 Ağustos 1999’da öldü ve Datça’da toprağa verildi. Ölümünden sonra Datça Belediyesi ile ailesi tarafından anısına her yıl yapılan bir edebiyat ve kültür-sanat şenlikleri yapıldı. Datça’daki evi müze olarak düzenlendi.

Edebi Kişiliği

Can Yücel’in ilk şiiri, henüz on iki yaşındayken yayımlanmıştı. Üniversitede öğrenciyken de dergilerde şiirleri yayımladı. Ancak, edebiyat dünyasına ilk önemli adımı, 1944 yılında Ovidius’tan yaptığı ve Tercüme Dergisinde yayımlanan bir şiir çevirisiyle attı. Şiir, yazı ve çevirileri 1944 yılından itibaren Yenilik, Seçilmiş Hikayeler, Dost, Şiir Sanatı, Yön, Papirüs, Yeni Dergi, Yazko, Edebiyat, Yeni Düşün, Evrensel Kültür, Vatan, Demokrat gibi dergi ve gazetelerde yayımlandı. 1962 yılında İngiltere’de, 1709’da Latin harfleriyle yapılmış taş baskısı bir Türkçe dil bilgisi kitabını bulması büyük yankılar yaratmıştı. Şiirlerinden seçmeler, Feyyaz Kayacan tarafından çevrilerek “The Poetry of Can Yücel” (1992) adıyla İngilizce olarak da yayımlandı. 1999 yılında, ölümünden sonra Genco Erkal, şiirlerinden yola çıkarak hazırladığı ve Can Yücel’in yaşamını şiirlerle anlatan “Can” adlı oyunu sahneledi. Ölümünden bir yıl önce doldurduğu şiir albümü, ölümününden sonra Ağustos 1999’da, “Ken­di Sesinden Şiirleriyle Can Yücel” adıyla yayınlandı.

Can Yücel; ironik yönü ağır basan şiirlerinde halk ağzına, halk türkülerinin deyişlerine olduğu ka­dar argo ve müstehcen sözlere de sık yer veren, bu nedenle zaman zaman kovuşturmaya uğrayan Yücel, aynı zamanda toplumcu bir bakış açısından yola çıkarak daha iyi bir dünyanın kurulması amacını da savundu. Üslup olarak Garip şiir hareketinin süreği olan şiirlerinde sözcük oyunlarıyla ulaştığı dil ustalığı, şiirini yeni anlam boyutlarıyla donatarak etkili kıldı. Özgürlük ve Dayanışma Partisi ve Türkiye Yazarlar Sendikası üyesiydi.

Eserleri

Şiir

Yazma (1950), Her Boy­dan (dünya şiirinden çeviri ve derle­me, 1959), Sevgi Duvarı (1973), Bir Siyasinin Şiirleri (1974), ölüm ve Oğ­lum (1976), Şiir Alayı(1981), Renga- henk(1982), Gökyokuş (1984),Be­şibiryerde (toplu şiirleri, 1985), Can- feda (1987), Çok Bi Çocuk (1988), Altısıbiryerde (1988), Kısa Devre (1990), Kuzgunun Yavrusu (1990), Sekizibiryerde (1990), Gece Vardi­yası (1991), Güle Güle – Seslerin Sessizliği (1993), Gezintiler (1994), Maaile (1995), Seke Seke (1997), Mekânım Datça Olsun (1999), Ala- vara (1999).

Deneme

Düzünden (1994), Can’dan Yazılar (1995).

Çeviri

Hatırladıklarım (E. Roosevelt’ten, 1953), Yeni Türkiye: Bir Garp Devleti (G. Duhamel’den, 1956), Her Boydan (Dünya şiirinden çeviriler, 1957), Anne Frank’ın Hatı­ra Defteri (A. Frank’ten, 1958). Lord Stratford’un Türkiye Hatıraları (S. Lane-Poole’den, 1959), Muhteşem Gatsby (S. Fitzgerald’dan, 1964), Sırça Kümes (T. Williams’tan, 1964), Gerilla Harbi (Mao Tsetung’dan,1967), Küba’da Sosyalizm ve İnsan (E. Che Guevara’dan, 1967), Lenin Petrograd’da (E. Wilson’dan, 1967), Siyah İktidar (S. Carmichael’dan, 1968),  Saloz’un Mavalı (P Weiss’ten, 1972), Yeni Başlayanlar İçin Marks (Rius’tan, 1977), Bahar Noktası (1981) , Fırtına (1991), Hamlet (1992), (W. Shakespeare’den), Şvayk Hitler’e Karşı (B. Brecht’ten, 1982), Don Cristobita ite Dona Rosita (F.G. Lorca dan, 1983), Batı Yakasının Hikâyesi (A, Laurents’ten, 1988), Kâr Kokusu (C.M. Schuiz’dan, 1991), Define Adası (R.L Stevenson dan. 1992), Oliver Twist (C. Dickens’tan, 1992).

Kaynakça

IŞIK, İhsan. “Can YÜCEL”. Türkiye Ünlüleri. C. 4: S. 475 – 476. Ankara: Elvan Yayınları, 2013.