No menu items!

Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi

Tavsiye Yazılar

Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Savaşı (26 Ağustos- 9 Eylül 1922) 

  • Düzenli Ordu ve Yunanistan arasında yapıldı.
  • Cephe Komutanı İsmet Paşa, Genelkurmay Başkanı ise Fevzi Çakmak’tır.

Amacı ve Önemi 

  • Düşmana toparlanma imkanı vermeden tek darbede yenmek
  • Batı Anadolu’daki işgallere son verme
  • Bu savaş sırasında yurt genelinde seferberlik ilan edildi.
  • 26 Ağustos’ta Türk taarruzu Afyon üzerinden başladı ve 30 Ağustosta Yunan kuvvetleri Türk Ordusu tarafından tamamen kuşatılmıştır. Yunan Başkomutanı General Trikopis de esirler arasında yer almıştır.
  • Mustafa Kemal “Ordular ilk hedefiniz Akdeniz’dir. İleri!” tarihi sözünü bu savaşta söylemiştir.
  • 18 Eylül 1922 tarihinden itibaren Anadolu’dan Yunan Ordusu tamamen ortadan kaldırılmıştır.
  • Aslıhanlar bölgesinde yapılan bu savaşa Dumlupınar Meydan Savaşı da denildi.
  • Başkomutan Mustafa Kemal Paşa bu savaşı doğrudan yönettiği için Başkomutanlık Savaşı da denildi.
Not:
  • Metristepe : İsmet Paşa bu cephede Yunan Ordusunun çekilişini izledi.
  • Duatepe : Sakarya Savaşı’nın en çetin mücadelesine sahne oldu.
  • Kocatepe : Mustafa Kemal, Fevzi Paşa ve İsmet Paşa birlikte Türk taarruzunu başlattı.

Sonuçları:

  • İtilaf Devletleri ve Yunanlılar Anadoluyu tamamen boşalttılar.
  • Kurtuluş Savaşı’nın askeri safhası başarıyla sona buldu.
  • Mustafa Kemal’e verilen Başkomutanlık yetkisi süresiz olarak uzatıldı.
  • Tekalif-i Milliye Emirlerinin önemi bu savaş sonrası daha iyi anlaşıldı.
  • Bu savaştan sonra Fevzi Çakmak’a Mareşallik, İsmet İnönü’ye Korgenerallik unvanları verildi.
  • Mustafa Kemal, bu savaşa “Rum Sındığı” adını verdi.

Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922)   

  • Mudanya Görüşmeleri 3 Ekim 1922 de Bursa Mudanya da başlamıştır.
  • İtilaf Devletleri adına General Harington, TBMM adına İsmet Paşa katılmıştır.
  • Bu antlaşma İngiltere, Fransa, İtalya ve TBMM arasında imzalandı. Yunanistan bu konferansa doğrudan katılmadı.

Maddeleri:

  • Türk- Yunan Savaşı tamamen sona erecek.
  • İstanbul, Boğazlar ve çevresinin yönetimi TBMM’ye bırakılacak.

Yorum: Bu maddeyle Osmanlı Devleti Hukuken sona erdi.

  • Doğu Trakya TBMM’nin Ordusuna devredilecek ;ancak bu kuvvetler 8000’i geçmeyecek.
  • Yunanlılar Mütareke yürürlüğe girdiği andan itibaren 15 gün içinde Meriç nehrine kadar olan Doğu Trakya’yı boşaltacak.
  • Meriç Nehri Türk-Yunan sınırı kabul edilecek.

Önemi:

  • Kurtuluş Savaş’ının askeri safhası sona erdi, diplomasi safhası başladı.
  • Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar savaş yapılmadan alınmıştır.

Lozan Barış Antlaşması (20 Kasım – 24 Temmuz 1923)

Lozan Antlaşmasına Katılan Devletler

  • TBMM
  • ABD (Gözlemci)
  • SSCB, Bulgaristan (Boğazlar için katıldılar)
  • İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya, Romanya, Yunanistan, Yugoslavya
  • Taraflar arasında anlaşmaya varılmadığı için Lozan Barış Konferansı iki kez toplanıp dağıldı.
  • Lozan Konferansı, İsviçre’nin Lozan kentinde toplandı.
  • Türkiye’nin isteklerine en çok İngiltere, Fransa, İtalya karşı çıktı.
  • Birinci Dünya Savaşı’nı sona erdiren en son antlaşmadır.

Konferansta Bulunan Türk Heyeti:

  • İsmet Paşa (Heyet Başkanı)
  • Hasan Saka (Trabzon Vekili)
  • Dr. Rıza Nur ( Sinop Vekili)

Lozan’da Taviz Verilmeyen Konular: 

  • Kapitülasyonlar
  • Ermeni Yurdu Sorunu
  • Türk Devleti’nin hakları ve bağımsızlığı

Not: “Çok ızdırap çektik, çok kan akıttık. Bütün medeni uluslar gibi hürriyet ve bağımsızlık istiyoruz.” Lozan’da ismet Paşa’nın sözüdür. Lozan’da Çözümlenen Sorunlar

  • Sınırlar
  • Kapitülasyonlar
  • Osmanlı Borçları
  • Azınlıklar
  • Yabancı Okullar
  • Ermeni Yurdu Sorunu
  • Patrikhane
  • Savaş Tazminatı
  • Nüfus Mübadelesi
  • Ege Adaları
  • Boğazlar Sorunu
  • Hatay Sorunu

Lozanda Çözümlenip Sonradan Tekrar Problem Olan Sorunlar:

  • Nüfus Mübadelesi
  • Yabancı Okullar Sorunu
  • Patrikhane
  • Osmanlı Borçları
  • Boğazlar Sorunu
  • Hatay Sorunu

Lozan’da Çözümlenemeyen Sorunlar: Musul Sorunu(Irak Sorunu)

Not: Lozan görüşmelerine Birinci TBMM temsilci yollamıştır. Ancak Lozan’ın onaylanması İkinci TBMM Döneminde olmuştur. Lozan Antlaşması 6 Haziran 1924’te yürürlüğe girmiştir.

Maddeleri:

1- Sınırlar

Suriye Sınırı : 20 Ekim 1921 tarihli Ankara Antlaşmasında belirlendiği şekliyle onaylanmıştır.

Irak Sınırı: Musul-Kerkük sorunundaki anlaşmazlıktan dolayı sınır belirlenemedi. Sınırın daha sonra TBMM ile İngiltere arasında yapılacak ikili görüşmelerle belirlenmesine karar verildi.

Not:  Türk heyeti “Musul da halk oylaması yapılması gerektiği teklifini sunmuştur.” Fakat kabul edilmemiştir.

Yunanistan Sınırı: Mudanya Ateşkes Antlaşması’da belirlenen şekliyle Meriç Nehri sınır kabul edilmiştir. Yunanistan savaş tazminatı olarak Bosnaköy ve Karaağaç’ı iade etmiştir.

Doğu Sınırı: Moskova ve Kars Antlaşmalarıyla belirlenen şekliyle kaldı.

  •  Mısır ve Kıbrıs’ın İngiltere’nin hakimiyetinde olduğu kabul edildi.

2- Kapitülasyonlar

  • Kapitülasyonlar kesin olarak kaldırıldı.
  • Egemenlik haklarını kısıtlayan bir sorun ortadan kaldırılmıştır.

3-Azınlıklar

  • Türkiye sınırları içinde yaşayan tüm azınlıklar Türk vatandaşı kabul edilmiştir.
  • Yabancı devletlerin iç işlerimize karışmasını engellemesi açısından önem taşımaktadır.

4- Boğazlar

  • Boğazlar; başında bir Türk’ün bulunduğu komisyonla idare edecek. Ancak bu komisyonu Milletler Cemiyeti belirleyecektir. Bu komisyon her yıl boğazdan geçen savaş gemileriyle alakalı Milletler Cemiyetine bilgi verecektir.

YORUM: Bu madde Türkiye’nin ulusal bağımsızlığına ve egemenlik hakkına aykırıdır.

  •  Boğazların her iki yakasında askerden arındırılmış bölge oluşturuldu.
  • Boğazlardan ticaret gemilerinin serbest, savaş gemilerinin geçişi ise Türkiye’nin isteğine bırakıldı.

5- Adalar

  • Rodos ve On iki Ada  İtalya’ya bırakılmıştır.
  • Gökçeada(imroz), Bozcaada(Tenedos) Türkiye’ye bırakılmıştır.
  • Ege Adaları  Yunanistan’a verildi.

On İki Ada Hangi Antlaşmayla El Değiştirip Günümüze Geldi?

  • Uşi Antlaşması ile  İtalya’ya verildi.
  • Lozan Antlaşması  İtalya’ya tamamen bırakıldı.
  • 1947 Paris Antlaşması ile Yunanistan’a geri verildi. Günümüzde ise Yunanistan’ın elindedir.

6- Yabancı Okullar

  • Türkiye’de bulunan tüm yabancı okullar Türk kanunlarına uyacak şekilde karar alınmıştır. Türk Milli Eğitim müfredatına göre düzenlenmesine karar verildi.

7- Dış Borçlar

  • Osmanlı Devleti’nden kalan borçlar kendinden ayrılan devletler ve TBMM arasında paylaştırılarak ödenmesine karar verildi.
  • Dış borçlar en çok Fransa ile sorun oldu.
  • Türkiye’nin Osmanlı borçlarını Türk Lirası veya Fransız Frangı olarak taksitler halinde ödenmesine karar verildi.

8- Nüfus Mübadelesi (Etabli):

  • Yeni Türk Devleti’nin sınırları içinde yaşayan tüm azınlıklar Türk vatandaşı sayılmıştır.
  • Bu konuda en çok Yunanistan ile soru yaşandı. 
  • Türkiye’deki Rumlar ile Yunanistan’daki Türkler mübadele edilmesi kararlaştırıldı.

9- Savaş Tazminatı

  • Anadolu da büyük hasarlara neden olan Yunanistan savaş tazminatı olarak Karaağaçı Türkiye’ye bıraktı.

10- Patrikhane

  • Patrikhanenin İstanbul’dan çıkarılması gündeme gelmişse de kabul edilmemiştir. Patrikhane’nin yabancı kiliseler ile işbirliği yapmama şartıyla İstanbul da kalmasına müsaade edilmiştir.

Lozan Antlaşması’nın Özellikleri:

  • Lozan antlaşması Milli mücadelenin imzalanan son antlaşmasıdır. Bu antlaşmayla birlikte yeni Türk Devleti Misakı Milli’yi tüm dünyaya tanıtmıştır. 
  • Milli mücadele sömürü altında bulunan devletlere örnek olmuştur.
  • Eşit şartlarda imzalanan bu antlaşma günümüzde de geçerliliğini korumakta.
  • Atatürk inkılapları için uygun ortam hazırlamıştır.
  • Musul sorunu dışında tüm sorunlar hemen hemen çözüme kavuşmuştur.
  • Bu konferansta kapitülasyonlar tamamen kaldırılmıştır. 
  • Hatay, Boğazlar, Fener-Rum Patrikhanesinin İstanbul’dan çıkarılması, Batı Trakya, Ege Adaları isteğimiz doğrultuda çözüme kavuşmamıştır.
  • Yabancı okullar, dış borçlar, nüfus mübadelesi, Hatay, Boğazlar, Musul ve Patrikhane gibi konular ilerleyen süreçte tekrar gündeme gelmiştir

Misak-ı Milli’den Verilen Tavizler

  • Moskova Antlaşması: Batum (ilk taviz) geri alınamadı.
  • 1921 Ankara Antlaşması: Hatay (İkinci taviz) 1939 da geri alındı.
  • 1926 Ankara Antlaşması: Musul (üçüncü taviz) geri alınamadı.

Yeni İçerikler

Kayısı Kurutma ve Kükürtleme İşlemleri

Bilinçli bir tüketici olmak adına keyifle okuyacağınız yazı... En çok tüketilen kuru meyvelerden olan kayısı hakkında birçok şeyi okuyunca keşfedeceksiniz. Yazı dizisinin ikinci bölümüyle sizi baş başa bırakıyoruz...

Benzer İçerikler