Büyük Buhran (Büyük Depresyon)

Büyük Buhran Nedir?

1929 yılı ekim ayında New York borsasının çöküşüyle başlayan depresyona verilen addır. Kapitalizm tarihinin bugüne kadarki en şiddetli krizi olduğu kanaati hakimdir. Depresyon Kuzey Amerika ve Avrupa merkezli olmasına karşın tüm dünyayı etkisi altına almıştır. Kriz işsizlik oranını rekor seviyelere getirmiş; üretim, tüketim ve gelirde büyük düşüşler görülmüştür. İşsizlik oranı yüzde 25’leri bulmuş (yaklaşık 50 milyona insan işsiz kalmıştır) yeryüzündeki toplam üretimin %42 oranında ve dünya ticaretinde de %65 oranında düşmeler görülmüştür. Krizin çıkmasına sebep olan şeylerle ilgili net bir görüş olmamasına karşın hükümetlerin izlediği yanlış ekonomi politikaları ve yanlış para politikaları en büyük neden olduğu görüşü hakimdir. Bir başka görüş ise I. Dünya savaşının sonucu alım gücünün azalması, arz talep dengesinde bozulmalara neden olduğudur. Dönemin en büyük gücü olan Amerika’da krizi tetikleyecek bir çok gelişme olmuştur bu gelişmeler; Büyük Buhran

  • Başkan Hoover yönetiminin yanlış ekonomi ve para politikası. Başkan Hoover yönetimi, mevcut sistemdeki liberal düzene devlet eliyle müdahele etmeyi uygun görmüyordu. Bunun yanı sıra Devlet bütçesini dengelemek ve harcamaları kısmak için vergilerin arttırılması işsizliğe ve alım gücünün düşmesine neden olmuştur. Bu tezi savunanların bir diğer dayanağı ise devletin sıkı bir para politikası izlemesiydi. Bu politika sonucu piyasa para bulamayınca ekonomik faaliyetler durdu reel sektör küçüldü ve bu durum işsizliği ve alım gücünü düşürdü.
  • Bir diğer tez ise; I. Dünya Savaşı sonucu küçük çaplı işletmelerin ekonomik dar boğaza girmesi ve bu şirketlerin birleşmesi sonucu tekellerin oluşması. Yaklaşık 200 holding Amerikan ekonomisin %50’sini oluşturmaktaydı. İçlerinden bir tanesinin dahi iflas etmesi tüm ekonomiyi sarsmaya yetebilirdi.
  • Üçüncü sebep ise bankaların kötü yapılanmasıdır. Bankaların sermaye yapılanmalarını belirleyen yasalar yoktu. Yatırım yapılan şirketin mali tablolarını veya mali yapılarını belirleyen yasalar da mevcut değildi.
  • Bir diğer sebep ise; ABD’nin dünya üzerindeki en büyük kreditör olmasıydı.

Büyük depresyon devletin ekonomiye müdahele ederek talep yaratması sonucu atlatıldı. ABD’de Roosvelt’in Almanya’da Hitler’in ve İtalya’da Mussolini’nin uyguladığı harcama politikaları ile ekonomiler tam istihdam modeline doğru yükseldiler. Bu politikaların teorik kısmını Keynes oluşturmuştur.

Farklı bir görüşe göre de kapitalizm büyük buhran’dan henüz çıkabilmiş değildir. İkinci dünya savaşı krizin atlatıldığı görünümü veren özel koşulları yaratmıştır. Ancak bu koşullar ortadan kalktığında dünya yine ekonomik durgunluğa girmiştir.

Büyük Buhran’ın en önemli sonuçlarından biri, dünyada bir çok diktatörün ortaya çıkmasıdır. Bu durum ikinci dünya savaşının çıkmasına sebep olmuştur.