Birinci Mehmed (Çelebi)

Hayatı

Sultan Mehmed Çelebi, 1380 yılında Edirne’de doğdu. Babası Yıldırım Bayezid, annesi Germiyanoğulları’ndan Devlet Hatun’dur. Padişahlığı süresince bizzat 24 savaşa katılan Mehmed Çelebi, bu savaşlarda kırka yakın yara aldı. Kardeş kavgalarıyla geçen Fetret Devri’nden sonra Anadolu’daki beylikleri tekrar bir araya toplamayı başaran Sultan Mehmed Çelebi’ye tarihçilerimiz “Osmanlı Devletinin İkinci Kurucusu” gözüyle bakarlar. Sultan Birinci Mehmed, 26 Mayıs 1421’de Edirne’de vefat etti. Bir karışıklığa meydan vermemek için ölüm haberi bir süre gizlendi. Böylece, ölümü gizlenen ilk padişah oldu. Cenazesi Bursa’ya getirilerek Yeşil Türbe’ye defnedildi. Osmanlı Devleti’nde “Sultan” ünvanı ilk defa Çelebi Mehmed için kullanılmıştır.  

Fetret Devri ve Anadolu’da Meydana Gelen Olaylar

Timur Anadolu’dan ayrıldıktan sonra, Yıldırım Bayezid’in oğulları arasında tam 11 yıl sürecek (1402-1413) bir kardeş kavgası başlamıştı. Birinci Mehmed; mücadele azmi, zekası ve diplomatik kabiliyeti ile kardeşlerine karşı yürüttüğü mücadelede başarılı olmuş ve tek başına tahta çıkmayı başarmıştır. İlk iş olarak Osmanlı egemenliğini tanıyan Bizans, Sırp, Eflak, Mora Despotluğu ve Atina Prensliği’ne ait elçileri tanıdı ve onlarla dostluk ve barışı yeniledi. Venedik ve Cenevizlilerle ticaret anlaşmalarını yenilendi. Balkanlarda güvenliği sağladıktan sonra Anadolu’da Osmanlı hakimiyetini yeniden tesis etme gayretine düştü.

Birinci Mehmed Anadolu’ya geçtikten sonra ilk seferini Aydınoğulları üzerine düzenledi. Cüneyd Bey yenildi ve bütün Aydın ili ele geçirildi. Ancak Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan itibaren sürekli problem yaşadığı Karamanoğulları, fırsat doğduğu an Osmanlı’ya ciddi hasarlar veriyordu. Bu sebeple Birinci Mehmed Karamanoğullarının üzerine yürüyerek Konya’yı kuşattı. Barış istemek zorunda kalan Karamanoğlu Mehmed Bey Osmanlıya itaati kabul etmek zorunda kaldı.

Birinci Mehmed, fetret devri ile dağılan Anadolu birliğini toparlamak için ciddi mücadeleler verdi. Bu mücadelenin sonunda; Canik bölgesi, Aydınoğulları ve Saruhanoğulları beylik arazilerini Osmanlı topraklarına katmıştır. Böylece Karamanoğulları, Germiyanoğulları, Menteşeoğulları ve Candaroğulları Osmanlı hakimiyetini kabul etmek zorunda kalmışlardır.

Birinci Mehmed Dönemindeki İsyanlar

Şeyh Bedreddin Olayı

Şeyh Bedreddin, Edirne yakınlarında bugün Yunanistan sınırları içinde kalan Simavna kasabasında doğmuştur. İlköğrenimini babasının yanında yapan Bedrettin, daha sonra Bursa, Konya, Şam ve Kudüs’te tahsilini tamamladıktan sonra 1383’te Mekke ve Medine’ye gitmiştir. Medine’den Kahire’ye geçen Şeyh Bedreddin, Mısır Memlük Devleti hükümdarı Berkuk’un oğluna hoca olarak görevlendirildi. Edirne’ye dönmek isteyen Şeyh Bedreddin, önce Konya’ya gelmiş ve halktan büyük alaka görmüştür. Kütahya, Bursa ve Gelibolu üzerinden Edirne’ye gitmiştir. 1411 yılında Yıldırım Bayezid’in oğullarından Musa Çelebi, Edirne’de hükümdarlığını ilan ettiğinde Şeyh Bedreddin’i kazasker tayin etmiştir. 1413 yılında Mehmed Çelebi, Musa Çelebi’yi yenilgiye uğratarak  Osmanlı tahtına oturunca Şeyh Bedreddin, ailesiyle birlikte İznik’e sürülmüş ve burada göz hapsinde tutulmuştur. Şeyh Bedreddin’in taraftarlarından Börklüce Mustafa, Aydın ve civarında kendisine bağlı kalabalık bir mürit ve sempatizan grup oluşturmuştur. Börklüce Mustafa’nın hareketleri devlet tarafından takibe alınmıştır. Bunun üzerine Şeyh Bedreddin 1416 yılında İznik’ten kaçarak önce Kastamonu’da İsfendiyar Bey’e sığınmış, istediği desteği bulamayınca Sinop limanından bir gemiyle Rumeli’ye geçmiştir. Çelebi Mehmed, Karaburun’da ve Manisa’da bulunan Şeyh Bedreddin taraftarlarını yenilgiye uğrattıktan sonra Şeyhi, Serez ikametinde yakalanmıştır. Çelebi Mehmed, Şeyh Bedreddin’in ulemadan bir heyet önünde hareketlerinin İslamiyet’le mi siyasetle mi alakadar olduğu konusunun tartışılmasını istemiştir. Tartışma sonucunda Şeyh Bedreddin’in kamu düzenini bozucu davranışlar içinde  olduğuna karar verilmiştir. Ailesi ve malları korumaya alınan Şeyh Bedreddin 18 Aralık 1416’da idam edilmiştir. Siyasi şöhretinin yanında Şeyh Bedreddin, İslami bilimler ve tasavvuf alanlarında önemli eserler yazmış bir bilgindir. Şeyh Bedreddin’in önemli ve değerli eserlere sahip bir din bilgini, mutasavvıf ve hukukçu olmasından dolayı siyasi bir isyanın lideri ve tetikleyicisi olup olmadığı da tartışılmaktadır.

Şehzade Mustafa Olayı (Düzmece Mustafa Olayı)

Yıldırım Bayezid’in oğlu Mustafa Çelebi Ankara Savaşı’ndan sonra esir düşen babasıyla birlikte Timur tarafından Semerkand’a götürülmüştü. Timur öldükten sonra serbest kalan Mustafa Çelebi, Anadolu’ya döndü ve taht üzerinde hak iddia etmeye başladı. Kendisine karşı olanlar kendisine “Düzmece Mustafa” , ”Nabedid Mustafa” dediler. Mustafa Çelebi Bizans İmparatoru Manuel ile anlaştıktan sonra Eflak’a gitti. Eflak Prensi tarafından iyi karşılandı ve kendisine asker verildi. Burada Aydınoğlu Cüneyt Bey de kendisine katıldı. Mustafa Çelebi ve Cüneyd Bey, kendilerine katılan kuvvetlerle, Selanik taraflarında faaliyete başladılar. Mehmed Çelebi, kardeşi Mustafa Çelebi’nin isyan ettiğini öğrenir öğrenmez üzerine gitti. Mustafa Çelebi ve yanında bulunan Cüneyt Bey yenilince birlikte Bizans İmparatoru Manuel’e sığındılar.

Kaynakça
  • Prof. Dr. Umay TÜRKEŞ – GÜNAY, Türklerin Tarihi, Akçağ Yayınları, 2. Baskı Ankara 2007.
  • Yavuz BAHADIROĞLU, Osmanlı Sultanları, Nakkaş Yapım ve Prodüksiyon Ltd. Şti, İstanbul
  • Mehmed Alaaddin YALÇINKAYA, İbrahim YILMAZÇELİK, MEhmet İNBAŞI, Ersin GÜLSOY, Zübeyde GÜNEŞ YAĞCI, Arif SARI, Ayşegül ALTINOVA ŞAHİN, “Kuruluştan İstanbul’un Fethine”, Tufan GÜNDÜZ (Ed.). OSMANLI TARİHİ, Grafiker Yayınları, Ankara, 2018, s.(45 – 47).