Bebeklerde ve Çocuklarda Dil Gelişimi

Dil gelişimi her çocukta farklılık göstermektedir. Çocuğun konuşmaya başlamasında genetik yapının yanında çevresel faktörler de etkilidir. Bebekler başlangıçta konuşmalardaki ses tonlarından ve el hareketlerinden anlamlar çıkarmaya çalışır. İlk kelimelerini söylemeden önce çevrelerinde konuşulan anadillerinin ses sistemleri hakkında çoğu şeyi bilirler. Öyle ki altı ve sekiz aylar arasındaki bir bebek bile anadilinin sesleri ile yabancı bir dilin seslerini ayırt edebilmektedir.

Bebek dünyaya geldiği andan itibaren dış dünyayla iletişim kurmaya başlar. Özellikle ilk aylarda kendini ifade edemeyen bebeğin yardımına anne koşar. Bebeğin rahatsızlık duyduğu durumlarda kendini ifade edememesi ve sürekli ağlaması annede büyük endişelere sebep olabiliyor. Bu tür durumlardan dolayı da anne bir an önce bebeğinin konuşmasını ve derdini anlatmasını ister.

Bebeğiniz Normal Şartlarda Ne Zaman Konuşmaya Başlar?

Aslında bu sorunun net bir yanıtı yoktur. Dil gelişimi her çocukta farklılık gösterir. Ancak genel hatlarıyla yol haritası çizilebilir.

0-3 Ay

  • Memnuniyetini ifade eden “agu, gugu” gibi sesler çıkarır.
  • Konuştuğunuzda size döner ve sesinize gülümser.
  • Farklı ihtiyaçlarını anlatmak için farklı şekillerde ağlar, ağlama sesi daha çok acıya ve rahatsızlığa işaret eder.
  • Cıvıldama, agulama gibi mutlu olduğunu hissettirdiği sesler çıkarır.
  • Bebeğin yemeğini yedikten, bezi değiştirildikten sonraki sesler de rahatlığını ifade eder.

4-6 Ay

  • Sesinizin tonundaki değişime, örneğin hayır demenize tepki verir.
  • Ses çıkaran oyuncaklar (çıngırak), ve diğer aletler dikkatini çeker.
  • Oynarken agu gibi sesler, konuşurken babıl gibi sesleri çıkarır.
  • Konuşmaya daha çok benzeyen ve içinde p,b,m sesleri barındıran sesler çıkarabilir.
  • Tek başına bırakıldığında ve sizinle oynadığında kıkırdar.
  • Memnuniyetini ve şikayetini belirten sesler çıkartır.
  • Zaman zaman yüksek sesle güler.
  • Annenin sesini uzaktan duyar ve ona doğru yönelir.
  • Kızınca, sinirlenince bağırır, annenin değişik ses tonlarına tepki verir.

6-12 Ay

  • Kendisiyle konuşulduğunda dinler, konuşan kişiye döner. İsmi söylendiğinde bakar, aşina olduğu seslerin isimlerini bilir (anne, baba, araba).
  • Ünlü ve ünsüz harfleri kullanmasıyla birlikte babıldama sesi değişir, ilk kelimelerini bazen net olmasa da çıkarmaya başlar.
  • Aynı heceleri arka arkaya söylemeye başlar; Ba-ba, de-de, me-me gibi heceleme vokal mekanizmayı kontrol altında tutar, konuşmayı hızlandırır.
  •  Şarkı ve ninni söylenirse konuşma ritmini yakalar, daha kolay ve çabuk konuşur.
  • İnsan sesine ilgi gösterir; ilgi çekmek için bağırır, dinler ve tepki verir.
  • Bay bay, yapma, hayır sözlerini anlar; dudağını şapırdatır.
  • Kulağının +1 metre uzaklığından uygulanan sesin yönüne göre tepki gösterir. (İşitme engelli çocuklar bu ayda anlaşılabilir.)
  • 12. ayda kendi adını bilir, seslenince döner; ses, harfleri daha çok kullanır.
  • Aile bireylerinin ismini bilir.
  • Pisi-pisi, hav-hav gibi heceleri/kavramları anlar.
  • Onu bana getir, el çırp, alkışla, babaya ver gibi kavramları anlar.
  • İsteklerini anlamlı sözcüklerle anlatabilir (su ver gibi).
  • Cisimleri sembollerle anlatır. cuf-cuf, düt-düt gibi.

12-18 Ay

  • Çocuğun gerçek konuşmaya geçmesi bu dönemin özelliğidir. Bu süreçten sonra 1-2 kelime artırarak konuşmaya başlar.
  • Çocuk artık konuşmayı taklit ederek gerçekleştirir. Bu dönemde öğrendiği sözcükleri genelleyebilir, tüm erkeklere baba ya da dede diyebilir.
  • 13. ayda sözcüğün ne anlama geldiğini anlamaya başlar.
  • Tek sözcükler bir cümlenin anlamını taşıyabilir. Çocuk babasının resmini göstererek “baba” diyorsa bu adlandırmadır, eğer babasının terliklerini gösteriyorsa babasına ait olduğunu anlatmaya çalışır.
  • 18. ayda basit sorular sorar, tek sözcükle ifade eder.
  • Olmaz, onun, benim gibi kelimeleri söyler.
  • 5-20 kelime aralığında konuşur; “kedi nerde, bu ne” gibi iki kelimelik sorular sorabilir.
  • İki kelimeyi yan yana kullanabilir, kelimelerin yanında farklı sesler kullanabilir.
  • Oyuncakları verirken isimlerini söyler.
  • Resimlerin adını söyler, zarf ve sıfatları tanır.

24-36 Ay

  • Çocuk 3-4 kelimeyi bir araya getirerek tek bir düşünceyi bütün olarak ifade eder.
  • Mantıklı, anlamlı cümleler kurar ve basit soruları cevaplandırır.
  • Bir şey istediğinde ismiyle söyleyebilir
  • Yeni sözcükler öğrenen çocuğun kelime hazinesi gelişir, sözel iletişimi artar.
  • 2-3 yaş çocuklarının cümleleri net ve gramer yönünden açık olabilir. Örneğin, “anne yelek” ifadesinde ses tonu değişikliği ile çocuk “anne bu yelek mi” sorusunu sorabilir.
  • Git, dur, içinde, büyük, küçük gibi farklılıkları anlayabilir.
  • Kitabını al ve masaya koy gibi istekleri yerine getirebilir.
  • 3 yaşındaki çocuklar tüm sesleri bilinçli bir şekilde rahatça çıkarabilir. Ama bunları doğru biçimde çıkarmak geç yaşlara kadar da sürebilir.

3-4 Yaş

  • Cümleler gramer açısından oturmaya başlar.
  • Düşünceler arasında neden sonuç ilişkisi kurar.
  • 300 kelime bilir.
  • Kendi kendine uzun uzun konuşabilir, yeni kelimelere ilgi duyar.
  • “Ve”nin anlamını keşfeder; ben, sen, şimdiki ve gelecek zamanı anlatan kelime ve kavramların bilincinde olur.
  • Anaokulunda veya arkadaşının evinde başına gelen bir şeyi anlatabilir.
  •  4 ve daha fazla kelimeden oluşan kelimeyi sıklıkla kullanır.
  • Heceleri ve kelimeleri tekrarlamadan kolaylıkla konuşabilir.
  • Ezbere şiir ve şarkı okuyabilir.
  • Rüyasında gördüğü sarı arabasını uyanınca arayabilir; neden, niçin, nasıl, nerede sorularını sık sık sorabilir.

4-5 Yaş

  • Çıkardığı sesler yaşıtlarındaki kadar net olur, dili kolay ve doğru kullanır.
  • Dili kullanmada erkek çocukları kız çocuklarına göre daha iyidir.
  • Kelime hazneleri 1000 kadardır.
  • Hep konuşmak, uzun cümleler kurmak isterler, sorular sorarlar.
  • “Ne için böyle, nasıl uçak uçar?” gibi soruları dil bilgisi kurallarına uygun sorar.
  • “Kitaplarımı okumayı severim.” gibi detay veren cümleler kurar.
  • Hikaye anlatırken konuya bağlı kalabilir; s, l, v, z, k, ş dışındaki bütün sesleri doğru anlatır.
  • Diğer aile bireyleri ile aynı dil kurallarını kullanabilir.