Aztekler

Genel Bakış

Bugünkü Meksika’nın güney ve orta bölümünde yaklaşık iki yüzyıl (14. yüzyıl – 16. yüzyıl) yaşamış bir toplum. Aztekler bu topraklara Maya ve Toltek uygarlıklarından sonra yerleşmişlerdir. Kökenleri ile ilgili bilgiler bulunmamaktadır. Aztek’in büyük bir devlet ve imparatorluk olmasındaki temel unsurlar; başarılı tarımsal faaliyetler, sulama sistemleri, bataklık alanlarının ıslahı ve güçlü askeri gelenektir.

Büyük bir imparatorluk kurmuş olan Aztekler kültür ve uygarlık açısından çok ileri düzeydeydiler. Uygarlıklarını özellikle takvim sistemlerinde, resim yazılarında, tarımda, metalürjide, devlet ve şehir sistemlerinde, dokumacılıkta görmek mümkündür. Özellikle tarımda çok ileri teknikler kullandılar. Çikolata yapmayı bilirlerdi. Madenleri işleme tekniklerine sahiplerdi.

Coğrafya

Aztek uygarlığı bugünkü Bolivya, Peru, Ekvador, Şili ve Arjantin’in de bir bölümünü kapsamaktaydı. Tarihleri boyunca başlıca merkezleri Tenochtitlan’dı. Günümüzde, Tenochtitlan’ın üzerine kurulu olduğu Texcoco Gölü tamamen kurumuş ve bu alan üzerine Mexico City inşa edilmiştir.

Aztekler

Tenochtitlan bir ada şehirdi. Aztek halkı dirayetli bir çalışmayla gölün dibine çamur yığınları biriktirip ortadaki adanın yüz ölçümünü genişletmeye başladılar. Yavaş yavaş bir şehir kuran kabile, gölün ortasında gittikçe genişleyen bu adayı ana karaya bağlayacak geçit ve köprü benzeri yapılar inşa ettiler. Taşlarla döşeli kanallar yapıp bunlarla şehrin çevreden gelecek saldırılara karşı savunmasını sağladılar. Başlangıçta sazlık evlerden oluşan küçük bir köy olan Tenochtitlan, yüz yıllık süreçte yavaş yavaş kalkınarak bir kent devletine dönüştü. Şehir uygarlaştıkça su kemerleri, kanallar ve şehri ana karaya bağlayan dev bir yürüme yolu da inşa edildi.

Toplumsal Yapı

Aztekler Nahuati lehçesini konuşuyorlardı. Günümüzde halen Meksiko şehri civarında bu lehçeye rastlanabilmektedir. Siyasi yapılarına bakıldığında demokratik bir düzenleri olduğu görülür. Klanlar halinde yaşarlardı, her klan muhtariyete sahipti. Fakat bu siyasi düzen bir müddet sonra krallık rejimine dönüştü. Yeni rejim veraset sistemine dayanıyordu.

Azteklerde farklı sosyal sınıflar vardı. Toplumun en tepesinde, ailesi ile birlikte kral bulunurdu. Kral “Huey Tlatcani” olarak adlandırıldı ve çok güçlüydü. Diğer sosyal sınıflar;

  • Tecuhtli: Başkent Tenochtitlan’ı yöneten imparatorun hemen altında, diğer şehir devletlerinin yöneticileri vardı. Çok zenginlerdi ve şehirlerindeki büyük saraylarda yaşıyorlardı. İmparatora haraç verdikleri sürece şehirleri üzerinde tam bir güce sahip olurlardı.
  • Pipiltin: Tecuhtli’nin altında pipiltin veya asil sınıf vardı. Sadece asil sınıf, tüy ve altın gibi belirli giysiler giyebilir ve takılar takabilirdi. Pipiltin, rahip ve ordunun üst düzey mensuları hükümette üst sıralarda yer alırdı. Şehir devletlerini yönetmeye yardımcı olan şehir konseyinde yer alırlardı. Kral her zaman pipiltinden seçilirdi.
  • Pochteca: Pochteca adı verilen özel bir Aztek tüccar sınıfı vardı. Toplumdaki en asil sınıflardan biriydi. Çünkü Aztek İmparatorluğu için çok önemli bir görevi ifa ediyorlardı. Pochteca, asiller tarafından değerli kabul edilen lüks malların ticaretini yaparlardı.
  • Macehualtin: Aztek toplumunda sıradan insanlara makehualtin denirdi. Buna çiftçiler, savaşçılar ve esnaflar da dahildir. İlerleyen dönemlerde esnaf ve savaşçılar, çiftçilere göre daha yüksek bir konuma sahip olmaya başladılar.
  • Köleler: Aztek toplumunun dibinde köleler vardı. Aztek toplumunda, köle çocukları köle doğmazdı. Aztek halkı, borçlarını ödemek ya da işledikleri suçlar için ceza olarak kendilerini köleliğe satarak köle olurlardı. Kölelerin bazı hakları vardı. Sahipleri kölelere kötü muamele gösteremezlerdi, özgürlüklerini satın alabilirler ve kabul etmedikçe ustaları tarafından satılamazlardı.

Din

Çok tanrılı yani pagan dinine mensuplardı. Yeni bir kabileyi veya kültürü ele geçirdiklerinde onların Tanrılarınıda Aztek dinine kabul ederlerdi.

Aztek dininin en önemli öğelerinden biri güneşti. Aztekler kendilerini “Güneş’in Halkları” olarak adlandırırlardı. Güneşin doğması için çeşitli ritüeller yapılırdı.

Aztek

Birçok tanrı kutsal sayılırdı ancak Azteklerin diğerlerinden daha önemli ve daha güçlü gördükleri bazı tanrılar vardı. Bunların en önemlisi “Huitzilopochtli” idi. O; savaş tanrısı, güneş ve fedakarlıktı. Ayrıca Aztek’in başkenti Tenochtitlan’ın koruyucu tanrısıydı. Şehrin merkezindeki Büyük Tapınak, Huitzilopochtli ve Tlaloc onuruna inşa edilmiştir. Daha sonra Tlaloc, Quetzalcoatl, Tezcatlipoca, Chicomecoatl tanrıları gelirdi.

İnsan Kurbanları

Aztekler, güneşin her gün doğması için insan kurbanının kanına ihtiyaç olduğuna  inanıyordu. Binlerce insan kurban edildi. Bazı tarihçiler 1487 yılında, Büyük Tapınak için 20.000’den fazla kişinin kurban edildiğini düşünüyor.

Sanat, Bilim ve Kültür

İspanyollar Meksika’ya geldiğinde Aztekler henüz demir veya bronz metal geliştirememişlerdi. Kemik, taş ve obsidiyenden yapılan aletler kullanıyorlardı. Ayrıca tekerlek veya yük taşıma sistemleri gelişmemişti. Bu temel teknolojilere sahip olmamalarına rağmen, Aztekler oldukça gelişmiş bir topluma sahipti.

Glif veya piktograf adı verilen sembollerle oluşturulan yazı kullanırlardı. Alfabeleri yoktu, ancak olayları, eşyaları veya sesleri temsil etmek için resimleri kullandılar. Sadece rahipler okuma ve yazma bilirlerdi.

Sanat Aztek yaşamının önemli bir parçasıydı. Tanrıları onurlandırmak ve övmek için müzik, şiir ve heykel gibi sanat biçimleri kullanıldı. Aztekler sanatlarında metaforları sıklıkla kullandılar. Örneğin, sinek kuşu, güneş tanrısı, kartal savaşçı ve çiçek hayatın güzelliğini temsil ediyordu.

Aztek Sanatı

Arkalarında dikkat çeken sanat eserleri bıraktılar. Mimari ve astronomide çok ilerideydiler. Meksika’da Cholula de Rivadabia’da dünyanın en büyük piramidini inşa etmişlerdi. Bunun yanı sıra hamamlar, parklar, hastaneler, çeşmeler ile sıcak ve soğuk su dağıtım şebekeleri yapmışlardı. Kendi takvim sistemlerini geliştirmişlerdi. Tonalpohualli adı verilen bu sistem 260 günlük dinsel yıl ile 365 günlük güneş yılını birleştiriyordu. Bu konuda özellikle Avrupa’dan çok ilerideydiler.