Anadolu Selçuklu Devleti ve Beylikler Dönemi

Anadolu da Kurulan İlk Beylikler

Saltuklular(1072-1202)

  • Pasinler,Erzurum,Bayburt,Kars,Artvin çevresinde kuruldu.
  • Anadolu’da kurulan ilk Türk beyliğidir.
  • Haçlılarla mücadele etmişlerdir.
  • Eserleri:

    • Mama Hatun Türbesi
    • Tepsi Minaresi
    • Üç Kümbetler
    • Kale Cami

Mengücekliler(1080-1228)

  • Erzincan, Kemah ve Divriği çevresinde kuruldu.
  • Anadolu’nun Türkleşmesinde etkilidirler.
  • Eserleri:

    • Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası
    • Sultan Melik Kümbeti

Danişmentliler(1080-1178)

  • Sivas, Tokat, Kayseri, Malatya ve çevresinde kuruldu.
  • Haçlılara karşı mücadele etmişlerdir.
  • Ermeniler ve Bizans İmparatorluğuna karşı savaşmışlardır.
  • Eserleri:

    • En önemli edebi eserleri Danişmentname’dir.
    • Kayseri Ulu Cami
    • Çukur Medrese
    • Yağıbasan Medresesi ( Anadolu’nun bilinen en eski medresesi)

Artuklular(1102-1409)

  • Mardin, Batman, Diyarbakır ve Hasankeyf ve çevresinde kuruldu.
  • Haçlılara karşı mücadele etmişlerdir.
  • En önemli bilim adamı El Cezeri’dir.
  • Eserleri
    • Savanın Medresesi
    • Hatuniye Medresesi
    • Necmeddin Külliyesi
    • Malabadi Köprüsü
    • Hasankeyf Köprüsü
    • Koçhisar Cami
    • Müsreviye Medresesi
    • Hüsamiye Medresesi          

Çaka Beyliği(1081-1093)

  • İzmir ve çevresinde kuruldu.
  • Çaka Bey ilk Türk denizcisidir.
  • Çaka Beyliğinin kuruluşu (1081) Türk Deniz Kuvvetlerinin kuruluş yılı kabul edilir.

Anadolu Selçuklu Devleti (1077 – 1308)

  • Devletin kurucusu Kutalmışoğlu Süleyman Şah’tır.
  • Devletin ilk merkezi İznik’tir.
  • I. Kılıçarslan Dönemi
    • Çaka Beyliği’ne son verilmiştir.
    • Birinci Haçlı Seferleri sonucunda İznik’i Bizans’a bırakıp devletin merkezini Konya’ya taşımıştır.
  • Mesut Dönemi
    • İlk Anadolu Selçuklu parası (sikke) bastırılmıştır.
    • 2. haçlı seferlerine başarılı bir şekilde karşı konulmuştur.
  • II. Kılıçarslan

    • 1176 yılında Bizans ile Miryokefalon (Kumdanlı-Yurttutan) savaşı yapılmıştır. Bu savaşın sonunda Bizans’ı mağlup eden Türkler Anadolu kesin yurt edinmişlerdir.
    • Bizans’ın Anadalu’yu geri alma ümidi sona ermiştir.
  • Gıyaseddin Keyhüsrev Dönemi
    • Antalya bu dönemde alınmıştır.
    • Donanma kurulmuş ve denizcilik faaliyetleri başlamıştır.
  • İzzettin Keykavus Dönemi

    • Sinop fethedilmiş ve önemli bir ticaret merkezi haline gelmiştir.
  • Alaaddin Keykubat Dönemi
    • Anadolu Selçuklu Devleti’nin en parlak dönemidir.
    • Mengüceklilere son verilmiştir.
    • Harzemşahlarla ‘Yassıçemen’(yassıçimen) Savaşı (1230) yapılmış ve bu savaş kazanılmıştır.
    • Harzemşahların yenilmesiyle Anadolu Selçukluları ile Moğollar arasındaki tampon bölge ortadan kalkmış ve Moğollarla sınırdaş olunmuştur.
    • Suğdak limanı alınmıştır.
    • Alanya(alaiye) alınarak burada bir tersane açılmıştır.
  • Gıyaseddin Keyhüsrev Dönemi

    • Baba İshak Ayaklanması(babailer İsyanı) -(Türk tarihinde çıkan ilk dini nitelikli isyan)
    • 1243 yılında Moğollarla yapılan Kösedağ Savaşı kaybedilmiştir.
    • Kösedağ Savaşı’nın Sonuçları:

      • Anadolu Türk siyasi birliği bozuldu.
      • Anadolu Selçuklu Devleti İlhanlılara bağlı hale gelmiştir.
      • Anadolu’da Türk nüfusu arttı.
      • Anadolu tahrip oldu.

Anadolu’da kurulan diğer Devletler

  1. Eretna Devleti
  2. Kadı Burhaneddin Devleti
  3. Karakoyunlular
  4. Akkoyunlular

Kösedağ Savaşı’ndan Sonra Kurulan İkinci Türk Beylikleri

  • Osmanoğulları :

    • Söğüt/Domaniç’te kuruldu.
    • Üç kıtaya yayılan büyük bir imparatorluk haline gelmişlerdir.
    • Kurucusu Osman Bey’dir
  • Karamanoğulları

    • Osmanlıyı en çok uğraştıran Beyliktir.
    • Karaman/Konya civarında kuruldu.
    • Anadolu Selçuklu Devleti’nin varisçisi olduklarını ileri sürmüşleridir.
    • Karamanoğlu Mehmet Bey Türkçe’yi resmi dil olarak kullandı.
  • Karesioğulları

    • Balıkkesir/Çanakkale civarında kuruldu.
    • Osmanlıya katılan ilk beyliktir.
    • Osmanlı Devletinde denizcilik bu beyliğin alınmasıyla başlamıştır.
  • Dulkadiroğulları

    • Maraş civarında kuruldu.
    • Osmanlıya katılan son devlettir.
  • Hamitoğulları

    • İsparta(eğridir) Antalya civarında kuruldu.
    • Osmanlıya para yolu ile katıldı.
  • Germiyanoğulları

    • Kütahya civarında kuruldu.
    • Osmalı’ya çeyiz yolu ile katıldı.
  • Aydınoğulları

    • Aydın civarında kuruldu.
    • Venediğe Türk tarihinde ilk kapitülasyon veren beyliktir.
  • Menteşoğulları

    • Muğla civarında kuruldu.
    • Batı Anadolu da Türkler etkili oldular.
    • Rodosu elinde tuttu.
  • Candaroğulları(İsfendiyeroğulları)

    • Sinop/Samsun/ Kastamonu
  • Kadı Eretna

    • Sivas civarında kuruldu.
  • Saruhanoğulları

    • Manisa civarında kuruldu.
  • Ramazanoğulları

    • Adana ve çevresinde kuruldu.

Anadolu Selçuklu Devleti’nde Kültür ve Medeniyet

  • Devlet Yönetimi

    • Hükümdar

      • Sultan
      • Keykubat
      • Rükneddin
      • Sultan-ı galip
      • İzeddin
      • Alaaddin
      • Gıyaseddin
      • Keyhüsrev

Not: KEYkavus

          KEYhüsrev

          KEYkubat       ( KEY sultan demektir.)

  • Hükümet

    • Divanı-ı Ala:  Devlet meselelerinin görüşüldüğü yerdir.
    • Niyabet-i Saltanat:  Hükümdar başkentte olmadığı zamanlarda ona vekalet ederdi.
    • Divan-ı Tuğra:  Devletin her türlü yazışmalarından sorumluydu. Tuğra çeken kişilere tuğrai veya münşi denir.
    • Divan-ı arz:  Devletin asker ihtiyacını karşılayan divandır. divanın başkanı ariz ya da emir-i ariz.
    • Divanı-ı İstifa:  Devletin gelir gider hesaplarına bakan divandır. Başkanı müstevfi.
    • Divan-ı Pervane:  Arazi defterlerinde tutulan has ve iktaların düzenlenmesinden sorumluydu. Başkanı Pervaneci.
    • Divanı-ı Berid:  Posta teşkilatıdır.
    • Meliküs Sevahil: Deniz Kuvvetleri Komutanı. (osm. karşılığı Kaptan-ı Derya)
    • Şurta:  Jandarma.
  • Anadolu Selçuklularında bazı saray görevlileri

    • Üstad-ı Saray:  Şehzade hocası
    • Hace-i Saray:  Hadım ağası
    • Emir-i Mahfil:  Protokol görevlisi
  • İlim İnsanları

    • Mevlana Celaleddin Rumi:  Kebir, Mesnevi
    • Hacı Bektaş Veli:  Makalat
    • Yunus Emre: Divan, Risaletü’n -Nushiyye
    • Aşık Paşa:  Garibname
    • Muhyiddin Arabi: Vahdet-i Vücud görüşünü savunmuştur. Yavuz Sultan Selim mezarını bulup yaptırmıştır.
    • Hacı Paşa: Anadolu’nun İbn-i Sinası’dır.
    • Ravendi: Selçuklu Tarihini yazmıştır.(1. Gıyaseddin Keyhüsrev’e sunar)
    • Caca Bey
    • Ahmet Gülşehri: Mantıku’t-Tayr
    • Hoca Dehhani: Selçuklu Şehnamesi
    • Germiyanlı Ahmedi: İskendername, Cemşid ü Hurşid
    • Sadrettin Konevi
    • İbn-i Bibi: El Evamirü’l Alaiye
    • Ahmet Fakih: Çarhname
    • Sultan Veled: İbtidaname, Rebabname, İntihaname, Maarif
  • Hukuk

    • Şeri hukuk:

      • Evlenme,boşanma,miras,nafaka ve vakıflarla ilgili davalara bakar.
      • Mahkemelerin başında kadı bulunurdu.
      • Kadıların başıkadıü’lkudat.
    • Örfi Hukuk:

      • Şeri mahkemelerin görevi dışında kalan davalara bakarlar.
      • Başkanı Emir-i Dad.
  • Ordu

    • Hassa Askerleri:
      • Hükümdara bağlı olan bu askerler, değişik milletlerden küçük yaşlarda satın alınan veya toplanan çocuklardan meydana gelirdi. Bunlar Gulamhane denilen ocaklarda yetiştirilirdi.
    • Dirlik Askerleri:
      • Kendilerine maaş yerine ikta verilen atlı askerlerdir.
    • Bağlı Devlet ve Beylik Askerleri:
      • Anadolu Selçuklularına bağlı olan devlet ve beyliklerin gönderdikleri askerlerdi.
    • Türkmen Beylikleri:
      • Sınır boylarında savaşa hazır durumda bulunan kuvvetlerdi.
    • Ücretli Askerler:
      • Anadolu Selçuklu Devleti’nin Rum, Frank ve Ruslardan oluşan kuvvetleriydi.
    • Gönüllüler:
      • Genellikle savaş bölgelerine yakın sınır boylarından orduya katılan kuvvetlerdi. Ordu komutanına Emir’ül Ümera denirdi.
    • Donanma:
      • Anadolu Selçukluları, üç tarafı denizlerle çevrili olan Anadolu’da denizcilik faaliyetlerine önem vermişlerdir.
      • Donanma komutanlarına Melik’üssevahil (Sahiler Meliki) veya Reis’ül Bahr (Deniz Reisi) denirdi.
  • Ekonomi

    • Ahilik

      • Ahi Evran tarafından kurulmuştur.
      • Ahiliğin amacı ve felsefesi Ahi  Evran’ın Letaf-i Hikmet kitabından öğrenilir.
      • Gayrimüslimler giremez.
      • Girit ve Hansa teşkilatlarına Müslümanlar giremez.
      • Esnafların başındakilere Şeyh veya Pir adı verilir.
      • Esnaflar ‘Ahitname’ ye uymak zorundadırlar.
      • İhtiyaca göre mal üretimi yapılır.
      • Mesleki eğitim verilir, sonra icazetname(diploma) verilir.
      • Esnaflar arasında dayanışmayı arttırır.
      • Orta sandıkta para toplanır ve bunlar yeni dükkan alacaklara verilir.
      • Gerektiğinde Cihata vakfedilir.
      • Fatma Bacı (Anadolu Kadınları-Bacıyan-ı Rum)
    • Tarım ve Hayvancılık

      • Köylerde yaşayan Türkmenler tarım ve hayvancılıkla uğraşarak ekonomiyi canlandırmışlardır.
    • Sanayi ve Madencilik

      • Kağıt imalatı ve çinicilik sanatında önemli gelişmeler yaşanmıştır.
    • Ticaret

      • Ticaret yollarının güvenliği sağlanmak amacıyla kervansaraylar ve hanlar yapılmıştır.
      • İlk defa devlet sigortacılık faaliyetlerine başlanmıştır.
      • Venedik, Ceneviz, Floransa gibi devletlere imtiyaz tanınarak ticareti geliştirme amaçlanmıştır.
      • Sinop, Antalya, Alanya fethedilmiş. Deniz ticareti canlandırılmıştır.
    • Maliye ve Para

      • Anadolu Selçuklularda ilk madeni parayı 1. mesut, gümüş ve altın parayı ise 2. Kılıç Arslan bastırmıştır.
      • Günümüze bulunan en fazla altın sikkesi 1. Alaaddin Keykubat adına olan sikkelerdir.
      • Hazine-i Amire ve Hazine-i Hassa olmak üzere iki hazine bulunmaktaydı.( Hazine-i Hassa hükümdarın şahsi tasarrufundadır)
      • Devletin gelir kaynakları:      

        •  Vergiler
        • Liman gelirleri
        • Gümrük vergileri
        • Maden ve tuzla işletmelerinden alınan vergiler
        • Pazar yerlerinden alınan vergiler
        • Hediyeler
        • Ganimetler
    • Toprak Yönetimi

      • Has Arazi:  Geliri hükümdara ayrılan topraklara denir.
      • İkta Arazi:   Ordu mensuplarına ve devlet memurlarına hizmet ve maaş karşılığı verilir.
      • Mülk Arazi:   Devlet adamlarına başarılarından dolayı verilir.
      • Vakıf Arazi:   Miri ve mülk arazilerinden gelirleri ilmi veya sosyal kuruluşların masraflarına ayrılan topraklardır.
    • Mimari ve Sanat

      • Türkiye topraklarında en çok Anadolu Selçuklu Devleti eseri vardır.

Not: Aşağıda verilen eserler dışında Anadolu da bulunan tüm eserler Anadolu Selçuklu Devletine aittir.

  • Dilmaçoğulları

    • Bitlis Ulu cami
  • Saltuklular
    • Mama Hatun Türbesi
    • Tepsi Minaresi
    • Üç Kümbetler
    • Kale Cami
  • Mengücekliler
    • Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası
    • Sultan Melik Kümbeti
  • Danişmentliler
    • Kayseri Ulu Cami
    • Çukur Medrese
    • Yağıbasan Medresesi ( Anadolu’nun bilinen en eski medresesi)
  • Artuklular
    • Savanın Medresesi
    • Hatuniye Medresesi
    • Necmeddin Külliyesi
    • Malabadi Köprüsü
    • Hasankeyf Köprüsü
    • Koçhisar Cami
    • Müsreviye Medresesi
    • Hüsamiye Medresesi

KPSS Tarih notları için tıklayınız…