Alerji Nedir, Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?

Alerji Nedir

Alerji, bağışıklık sisteminin genellikle zararsız maddelere karşı verdiği aşırı tepkidir. Bu yabancı maddelere ise alerjen denir. Alerjisi olan bir kişi alerjenle temas ettiğinde, çoğu zaman alerjik reaksiyon hemen gerçekleşmez. Bağışıklık sistemi, aşırı reaksiyona girmeden önce maddeye karşı hassasiyeti arttırır.

Bağışıklık sisteminin alerjeni tanıma ve hatırlama süreciyse zaman alır. Vücudun maddeye karşı duyarlılığı arttıkça, bağışıklık sistemi bu maddeyle savaşacak antikor üretmeye başlar. Bu sürece ise hassasiyet denir. Hassasiyet, birkaç gün hatta birkaç yıl sürebilir. Bazen bu süreç hiç bitmeyebilir ve hasta bazı ufak semptomlar gelişerek alerji ertelenir.

Alerjinin Belirtileri

Alerjik bir reaksiyon en genel anlamda iltihaba, tahrişe ve hapşırmaya neden olur. Belirtiler alerjen tipine göre değişir. Bağırsakta, ciltte, sinüslerde, solunum yollarında, gözlerde ve burun kanallarında alerjik reaksiyonlar oluşabilir. Çeşitli tetikleyiciler ve alerjik kişilerde ortaya çıkan semptomlar ise bunlardır;

Toz ve polen

  • Burun tıkanıklığı
  • Burunda ve gözlerde kaşıntı
  • Burun akması
  • Gözlerde şişme ve sulanma.
  • Öksürük

Cilt reaksiyonları

  • Ciltte pullanma
  • Kaşıntı
  • Deride soyulma
  • Döküntü

Gıda

  • Kusma
  • Dilde şişme
  • Ağızda karıncalanma
  • Dudak, yüz ve boğaz şişmesi
  • Karında krampların meydana gelmesi
  • Nefes darlığı
  • Özellikle çocuklarda görülen rektal kanama
  • Ağızda kaşıntı
  • İshal

Detaylı okuma için; “Besin Alerjisi ve Beslenme”

Böcek sokmaları

  • Hırıltı
  • Sokulan ve acıyan yerde şişlik
  • Kan basıncında ani düşüş
  • Ciltte kaşıntı
  • Nefes darlığı
  • Huzursuzluk
  • Kurdeşen, vücuda yayılan kırmızı ve çok kaşıntılı bir döküntü
  • Baş dönmesi
  • Öksürük
  • Göğüste sıkışma
  • Kaygı

İlaç:

  • Hırıltılı
  • Dudaklarda, dilde ve yüzde şişme
  • Deride döküntü
  • Kaşıntı
  • Anafilaksi riski

 Not: Böcek sokması ve ilaç alerjeninde anafilaksi riski yüksektir.

Anafilaksi

Anafilaksi, hızlı şekilde gelişen ciddi bir alerji reaksiyonudur. Acil tıbbi müdahale yapılmadığı zaman hayati tehlike görülebilir.

Bu tip alerji reaksiyonunda, vücut alerjene maruz kaldıktan dakikalar veya saatler sonra farklı semptomlar ortaya çıkar. Eğer maruziyet intravenöz (damardan) ise, alerjik reaksiyonun başlaması ​​genellikle 5 ila 30 dakika arasındadır. Bir gıda alerjeninin anafilaktik reaksiyonu tetiklemesi daha uzun sürer.

Anafilaksi belirtileri şunlardır:

  • Vücudun her yerinde, kızarma ve kaşıntı
  • Dokularda şişme
  • Yanma hissi
  • Dilde ve boğazda şişme.
  • Ciltte oluşan oksijen eksikliğinden kaynaklı cildin bazı yerlerinde mavileşme.
  • Nefes darlığı ve hırıltı
  • Ses kısıklığı
  • Yutkunma esnasında ağrı
  • Öksürük
  • Kan basıncında düşüş
  • Karın bölgesinde krampların meydana gelmesi
  • İshal ve kusma
  • Mesanede kontrol kaybı
  • Rahim kramplarına benzer pelvik ağrı
  • Koroner arter spazmı
  • Baş dönmesi ve bayılma

Dikkat: Anafilaksi’de semptomları tanımak ve erken müdahale çok önemlidir. Alerjene maruz kalındığında tüm belirtiler dikkate alınarak en yakın hastaneye başvurulması gerekmektedir.

Alerjik Reaksiyonun Nedenleri

İmmünoglobin (IgE) adı verilen özel bir antikor, alerjik reaksiyona neden olur. Vücudun bazı yabancı maddeleri potansiyel tehlike olarak görmesi sonucu antikor üretimi hızlanır ve alerjeni yok etmek için serbest bırakılır. Bu işlem alerjik reaksiyonu tetikleyen kimyasalların üretimine neden olur. Histamin bu kimyasallardan biridir. Hava yollarındaki kasların, kan damarı duvarlarının gerilmesine ve burun zarının daha fazla mukus üretmesine neden olur.

Risk faktörleri

  • Genetik etkiler
  • Çocukluk çağı
  • Astım
  • Yeterince güneş ışığından faydalanmamak.
  • Farklı bir alerjiye sahip olmak
  • Sezaryen ile doğum

En yaygın alerjenler

Potansiyel alerjenler hemen hemen her yerde bulunur. Herhangi bir yiyecek dahi teorik olarak alerjiye neden olabilir. 

En fazla alerjen bulunduran sekiz besin:

  • Yumurta, özellikle yumurta akı
  • Balık
  • Süt
  • Fındık
  • Yer fıstığı
  • Buğday
  • Soya
  • Kabuklu deniz hayvanı

Detaylı okuma için; “Çocukluk Dönemi Çoklu Besin Alerjileri”

Diğer alerjenler:

  • Toz, yün, kürk, kepek veya deri pulları gibi hayvansal materyaller ve ayrıca kedi tükürüğünde bulunan bir protein türü.
  • Penisilin, salisilat ve sülfonamid gibi ilaçlar.
  • Mısır, kereviz, bal kabağı, susam ve fasulye gibi gıdalar.
  • Arı, sivrisinek, ateş karıncası, at böceği, kara sinek, pire ve öpücük böceklerinin ısırığı.
  • Hamamböceği, caddis ve göl sinekleri, midges ve güveler
  • Ot, ağaç ve yabani otlardan elde edilen bitki polenleri
  • Ev kimyasalları
  • Nikel, kobalt, krom ve çinko gibi metaller.
  • lateks

Teşhis ve Tedavi

Teşhis

Semptomların ne zaman ortaya çıktığı, ne sıklıkta ve ne nasıl göründüğü bilgisi alındıktan sonra ailede alerjisi olan bireyin olup olmadığı tespit edilir. Bu şekilde genetik yatkınlık ve semptomlar ortaya çıkarılır.  

Hastada hangi alerjenin semptomlara neden olduğunu bulmak için bazı testler yapılabilir. Bu testlerden bazıları;

  • Kan testi : Bağışıklık sistemi tarafından salınan IgE antikorlarının seviyesini ölçmek için yapılır. Bu test bazen radyallerororbent testi (RAST) olarak adlandırılır.
  • Deri prick testi : Deri az miktarda olası bir alerjenle delinir. Cilt reaksiyona girip kaşıntı, kırmızılık ve şişkinlik olursa alerji ve alerjen tespit edilir.
  • Yama testi : Çok az miktarda şüpheli alerjeni olan özel metal diskler, bireyin sırtına yapıştırılır. Birkaç gün boyunca herhangi bir reaksiyonun olup olmadığı gözlemlenir.

Not: Hasta alerjiyi neyin tetiklediğini bilse dahi, doktor hangi özel maddenin semptomlara neden olduğunu belirlemek için testler yapabilir.

Tedavi

Bir alerjinin en etkili tedavi yönetimi alerjenden uzak durmaktır. Bunun yanı sıra bazı alerjenlerden (polen vb.) uzak durmak mümkün değil. Bu tür durumlarda vücudumuzu tanımak ve erken teşhis en iyi tedavi yöntemidir.

İlaçlar

İlaçlar, semptomlarının tedavisine yardımcı olabilir, ancak alerjinin tedavisinde nispeten etkisizdirler.

Antihistaminikler : Bunlar histamin’in etkisini önler. Bazı antihistaminikler çocuklar için uygun değildir. Bu nedenle bu ilaçların kullanımına özen gösterilmelidir.

Dekonjestanlar : Saman nezlesi, evcil hayvan alerjisi veya toz alerjisi olanlar için kullanılır. Etkileri kısa sürelidir. Genellikle burun tıkanıklıklarında kullanılır.

Lökotrien reseptörü antagonistleri veya anti-lökotrienler : Vücut, alerjik bir reaksiyon sırasında lökotrienleri serbest bırakır. Bunlar şişmeye neden olan kimyasallardır. Bu kimyasalların etkilerini sınırlamak için kullanılırlar.

Steroid spreyleri : Burnun iç yüzeyine uygulanan kortikosteroid spreyleri burun tıkanıklığını azaltmaya yardımcı olur.

İmmünoterapi

İmmünoterapi ayrıca hiposensitizasyon olarak da bilinir. Bu terapi tipi bağışıklık sistemini iyileştirir. Hastaya kademeli olarak artan alerjen dozları uygulamaktadır. Bu işlem aylar bazen’de yıllar sürebilir.

Amaç, alerjenin IgE üretimini tetikleme eğilimini azaltarak uzun vadeli toleransı sağlamaktır. İmmünoterapi yalnızca şiddetli alerjileri tedavi etmek için kullanılır.

Anafilaksi tedavisi

Anafilaksi tıbbi bir acil durumdur. Hasta için; hava yolu desteği, ek oksijen, intravenöz sıvı uygulama ve yakın takip dahil resüsitasyon seçenekleri mevcuttur.

Anafilaksi yaşayan kişinin kas içine bir adrenalin enjeksiyonu yapması gerekir. Antihistaminikler ve steroidler, adrenalin enjeksiyonunun yanı sıra sıklıkla kullanılır.

Hasta stabil hale geldikten sonra, bifazik anafilaksiyi (alerjene maruz kalmadan 72 saat içinde anafilaksinin tekrarı) gözden kaçırmamak için hasta 24 saat gözlem altında tutulabilir. 

Şiddetli alerjik reaksiyonları olan hastalar, EpiPen, EpiPen Jr, Twinject veya Anapen gibi yanlarında bir epinefrin oto enjektörü taşımalıdır.