Abdülhak Hamit TARHAN

Oyun yazarı, şair, siyaset adamı ve diplomat. 

Hayatı

2 Ocak 1852 tarihinde İstanbul’da hayata gözlerini açtı. Babası tarihçi Hayrullah Efendi olup annesi ise Münteha Nesib Hanım’dır. Abdülhak Hamit, ilköğrenime özel hocalardan ders alarak başlamış, daha sonra Köşk Kapısı’nda bulunan mahalle mektebi’nde ve Rumelihisarı Rüştiyesinde (ortaokulunda) kısa süreli eğitim görmüştür. 1863 yılının Ağustos ayında Paris’e gönderilmiş, Hortus College isimli özel bir okula yazdırılmıştır.

Fransızcasını geliştirebilmek için Tercüme Odası’nda işe başlayan Abdülhak Hamit Tarhan daha sonra Tahran’a gitmiş ve Farsça öğrenmeye başlamıştır. Babasının ölümüyle 1867 yılında İstanbul’a dönerek memuriyete başlamıştır. Önceleri Maliye Mektubi Kalemi’ndeyken daha sonra Sadaret Kalemi’nde çalışmıştır. 

1876 yılında Paris büyükelçiliğinde çalışmak üzere Fransa’ya gitti. Burada yayınladığı Nesteren (1878) adlı oyunu nedeniyle memuriyetten atıldı. Bu dönemlerde ciddi zorluklar yaşayan Abdulhak Hamit Tarhan, 1883 yılı sonlarında Bombay konsolosluğuna çalışmak üzere gönderildi. Bombay’da bulunması Tarhan’ın sanat hayatına ciddi katkılar sağlamıştır.  Ancak eşi Fatma Hanım’ın hastalığı vesilesiyle tekrar İstanbula dönmek mecburiyetinde kalmıştır. Dönüş yolunda hastalığı artan Fatma Hanımla Beyrut’ta konaklayan Tarhan, burada Fatma Hanım’ı kaybeder. Bu acı üzerine Tarhan, Türk şiirinin kilometre taşlarından biri olan Makber şiirini icra etmeye başladı. 

Londra ve Brüksel gibi çeşitli konsolosluklarda görev alan Abdulhak Hamit Tarhan, Cumhuriyet’in ilanından sonra milletvekili olarak görev yaptı. Bu görevi devam ederken 13 Nisan 1937’de hayata gözlerini yumdu.

Edebi Kişiliği

Memur olarak görev yaptığı yerlerde Recaizade Mahmut Ekrem ve Ebüzziya Tevfik ile tanışmıştır. Sami Paşa ona Hafız Divanı’nı okutmuştur. Namık Kemal’in Avrupa dönüşüyle birlikte onu ziyaret etmiştir. Böylelikle yavaş yavaş edebiyata ısınmıştır.

1873 tarihli Macera-yı Aşk onun ilk eseridir. Bu eseri İçli Kız adlı çalışması izlemiştir. 1874 yılında Fatma Hanım’la evlenmiştir. Sardanapal, Sabr u Sebat, Nazife ve Duhter-i Hindu eserleri de onundur. Tanzimat döneminin en ünlü şairi olarak kabul edilmektedir ve ‘Şair-i Azam’ diye anılmaktadır. Türk şiiriyle Batılı anlayışı ve nazım yeniliklerini birleştiren Abdülhak Hamit şiirinde genellikle anlaşılması zor, ağır bir dil kullanmıştır.

Türk edebiyatına sosyal konuları taşıyan ilk yazar ve şair yine kendisidir. Geniş bir coğrafyayı yakından tanıdığı için eserlerinde Asur, Yunan Arap ve Türk tarihinin sahne olduğu olayları konu edinmiştir. Londra Büyükelçiliği başkatipliğine atanmıştır ancak basılmak üzere ‘Zeynep’ isimli oyununu İstanbul’a gönderdiğinde ‘devlet ve hânedanla dalga geçmek’ gerekçesiyle hakkında rapor çıkarılmış ve görevinden alınmıştır. Bu nedenle 1888 yılında İstanbul’a dönmüştür. 1932 Ekim’inden sonra emekliye ayrılmış, 1928 yılında İstanbul milletvekili seçilmiştir. Hayatının sonuna kadar bu görevde kalan Abdülhamit Hak Tarhan Zincirlikuyu Mezarlığına gömülen ilk kişidir.

Eserleri

Şiir

  • Sahra (1879)
  • Makber (1885)
  • Ölü (1885)
  • Hacle (1886)
  • Bunlar Odur (1885)
  • Divaneliklerim Yahut Belde (1885)
  • Bir Sefilenin Hasbihali (1886)
  • Bâlâ’dan Bir Ses (1912)
  • Validem (1913)
  • İlham-ı Vatan (1916)
  • Tayflar Geçidi (1917)
  • Ruhlar(1922)
  • Gârâm (1923)

Oyun

  • Mâcera-yı Aşk (mensur, 1873; manzum, 1910)
  • Sabr u Sebat (1875)
  • İçli Kız (1875)
  • Duhter-i Hindu (1876)
  • Nazife (1876)
  • Nesteren (1878)
  • Tarık Yahut Endülüs’ün Fethi (1879)
  • Tezer Yahut Abdurrahman-ı Sâlis (1880)
  • Eşber (1880)
  • Zeynep (1908)
  • İlhan (1913)
  • Liberte (1913)
  • Finten (1916)
  • Tarhan (1916)
  • İbn-i Musa yahut Zadülcemal (1917)
  • Sardanapal (1917)
  • Abdullahi’s-Sağir (1917)
  • Yadigar-ı Harb (1917)
  • Hakan (1935)
  • Cünun-ı Aşk (tefrika, yaz., 1917, kitaplaşmadı)
  • Kanuni’nin Vicdan Azabı (yaz., 1937, basılmadı)

Diğer Eserleri

  • Mektuplar (Süleyman Nazif tar., 2 cilt, 1916)
  • Hâtırât (İkdam ve Vakit’te tefrika, 1924-25)
  • Yabancı Dostlar (1924)
  • Rüznâme (Vakit’te tefrika, 1925)

Kaynakça

IŞIK, İhsan. Ünlü Edebiyatçılar (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi. C. 4, s. 423-425). Ankara: Elvan Yayınları, 2013.