Akkoyunlu Devleti

Kara Yülük Osman Bey tarafından kurulan Akkoyunlular, Oğuzlar’ın Üçok kolunun Bayındır boyuna mensuptur. Bu nedenle bazı tarihi kaynaklarda Bayındır ve Bayındırlı adları ile de anılmaktadır.

Doğu ve Güney Doğu Anadolu Bölgesi üzerinde emelleri olan Kara Yülük Osman Bey, 1402 Ankara Savaşı’nda Osmanlılar’a karşı Timur’un yanında yer aldı. Ankara Savaşı’nın akabinde Diyarbakır’da Akkoyunlu Devleti’ni kurdu (1403). Kara Yülük Osman Bey, Karakoyunlu hükümdarı İsfendiyar Bey’le yapılan savaşta hayatını kaybetti.

Kara Yülük Osman Bey’den sonra yerine oğlu Ali Bey geçti. Ancak kardeşler arasında taht kavgası yaşanmaya devam etti. Bu taht mücadelesini Akkoyunlular’ın en önemli hükümdarı olarak bilinen Uzun Hasan kazandı. Tahtı Uzun Hasan’a kaptıran Cihangir Mirza, Urfa hakimliğini Uzun Hasan’a kaptıran Uveys ile birlikte Karakoyunlu hükümdarı Cihanşah’tan yardım istediler. Ancak Karakoyunlu Hükümdarı Cihanşah ve Cihangir Mirza’nın kuvvetleri Diyarbakır dolaylarında Uzun Hasan tarafından hezimete uğratıldılar.

Uzun Hasan önemli bir asker ve devlet adamıdır. İç karışıklıkları önleyerek devleti yeniden yapılandırdı. Irak ve Horasan topraklarını ele geçirdi, komşuları Dulkadiroğulları ve Gürcistan üzerine yaptığı seferlerle onları baskı altına aldı. Karakoyunlular’ı ortadan kaldırdı, Eyyubiler’in Hasankeyf’teki hakimiyetine son verdi. Timur’un torunlarından Ebu Said’i yenerek Timurlular’ı kendisine bağladı. Ülke sınırları doğuda Horasan, batıda Fırat, kuzeyde Kafkaslar ve güneyde Umman Denizi’ne kadar genişleyince başkenti Diyarbakır’dan Tebriz’e taşıdı.

15. yüzyılın ikinci yarısında Akkoyunlular, Osmanlılar ile birlikte dönemin en büyük iki gücü haline geldi. Fatih Sultan Mehmed’in Uzun Hasan ile iş birliği içinde olan Trabzon’daki Rum Pontus Devleti’ni ortadan kaldırması iki devlet arasındaki gerginliği arttırdı. Osmanlı-Karamanoğulları çatışmasında Uzun Hasan’ın Karamanoğulları’nı desteklemesi üzerine iki ülke arasında savaş kaçınılmaz hale geldi. İki ordu 1473’te Otlukbeli’nde karşı karşıya geldi. Akkoyunlular savaşı kaybetti ve Doğu Anadolu toprakları Osmanlı İmparatorluğunun eline geçti. Bunun üzerine Akkoyunlu Devleti zayıflama sürecine girdi.

Uzun Hasan 1478’de ölünce oğulları arasında taht mücadelesi başladı. Tahta geçen Yakup Bey bir süre devleti ayakta tutmayı başardıysa da, Akkoyunlu Devleti siyasi ve sosyal teşkilatın yetersizliği yüzünden çöküş sürecine girdi. Bir süre sonra ülkeye Erdebil Şiileri’nin başına geçen Safevi Şah İsmail hakim oldu. Şah İsmail, Akkoyunlu hanedanı ile olan akrabalığını ileri sürerek ülke topraklarında hak iddia etti. 1502 yılında da bu devlete son verdi.